Cha mẹ nên lắng nghe chuyện học của con thế nào để con không còn sợ kể chuyện trường lớp?
Giao tiếp giữa cha mẹ và con cái về chuyện học đường là một trong những chủ đề quan trọng nhưng cũng đầy thách thức với nhiều gia đình. Rất nhiều bạn nhỏ cảm thấy áp lực, lo lắng hoặc ngại ngùng khi chia sẻ những câu chuyện học tập ở trường với cha mẹ. Vậy cha mẹ nên lắng nghe chuyện học của con thế nào để con không còn sợ kể chuyện trường lớp mà ngược lại còn thấy dễ chịu, tin tưởng và muốn mở lòng?
Bài viết dưới đây, với những kinh nghiệm thực tế và dẫn chứng từ nhiều chuyên gia, sẽ giúp quý phụ huynh hiểu rõ cách lắng nghe cũng như đồng hành, tạo không khí giao tiếp an toàn, khích lệ con chia sẻ thay vì thu mình & sợ hãi. Đừng bỏ qua bởi nội dung sẽ giúp phụ huynh thay đổi từng bước nhỏ, tạo sự khác biệt lớn trong quá trình dạy con và chăm sóc sức khỏe tâm lý cho trẻ!
1. Tại sao trẻ ngại kể chuyện học và bố mẹ có vai trò gì?
1.1 Những nguyên nhân khiến trẻ không muốn chia sẻ chuyện trường lớp
Đã bao giờ bạn tự hỏi vì sao con mình luôn trả lời qua loa, miễn cưỡng mỗi khi cha mẹ hỏi thăm chuyện học? Theo nghiên cứu của Viện Giáo dục Quốc tế Mỹ (IIE) năm 2022, gần 60% học sinh tiểu học và THCS cảm thấy khó chia sẻ các vấn đề học tập với cha mẹ.
Nguyên nhân chủ yếu gồm:
- Áp lực bị phán xét, chê trách hoặc la mắng khi kết quả không như kỳ vọng.
- Sợ cha mẹ buồn lòng, thất vọng hoặc so sánh với bạn bè.
- Cha mẹ thường xuyên quá bận rộn, thiếu quan tâm hoặc hỏi kiểu “vấn đáp” đơn điệu.
- Bầu không khí trò chuyện khá căng thẳng, thiếu sự cảm thông và thấu hiểu.
Những lý do này khiến trẻ dần dần thu mình, sợ hãi khi kể cho cha mẹ nghe về trường lớp, đặc biệt là khi gặp khó khăn.
1.2 Vai trò của cha mẹ trong việc lắng nghe chuyện học
Không chỉ đơn thuần là nghe, mà cách dạy con lắng nghe chuyện học đòi hỏi cha mẹ cần tạo môi trường an toàn tâm lý. Theo UNICEF, trẻ em có xu hướng sẵn sàng chia sẻ khi được cha mẹ lắng nghe tích cực, tôn trọng cảm xúc và không vội phán xét.
Việc lắng nghe hiệu quả giúp:
- Con cảm thấy được yêu thương, thấu hiểu, giảm lo lắng và tăng sự tự tin.
- Phát hiện sớm các vấn đề học tập, mối quan hệ bạn bè, sức khỏe tâm lý.
- Gắn kết tình cảm gia đình, xây dựng niềm tin giữa cha mẹ – con cái.
Lắng nghe chuyện học của con một cách đúng đắn chính là bước nền trong việc hỗ trợ con phát triển toàn diện cả về trí tuệ lẫn cảm xúc.
2. Những sai lầm thường gặp khi cha mẹ lắng nghe chuyện học của con
2.1 Vội vàng đưa ra lời khuyên hoặc phán xét
Không ít phụ huynh, vì lo lắng cho con nên khi nghe kể chuyện học lập tức phân tích, phê bình hoặc đưa ra lời khuyên. Điều này dễ khiến trẻ cảm thấy bị áp lực, giảm hứng thú chia sẻ. Hãy để con tự bộc lộ cảm xúc và suy nghĩ, cha mẹ chỉ nên hỏi hoặc định hướng khi con chủ động đề cập tới.
2.2 Hỏi “kiểu tra khảo” và thiếu kiên nhẫn
Nhiều cha mẹ có thói quen liên tục đặt câu hỏi: “Hôm nay kiểm tra mấy điểm?”, “Có bị cô mắng không?”, “Tại sao làm sai chỗ đó?”,… Tác động này vô hình chung làm con sợ hãi, cảm thấy mình như bị kiểm soát.
Thay vào đó, hãy bắt đầu bằng những câu hỏi mở, thân thiết để con chủ động kể chuyện.
3. Cha mẹ nên lắng nghe chuyện học của con thế nào cho đúng?
3.1 Lựa chọn thời điểm phù hợp để lắng nghe
Mỗi đứa trẻ có “khung giờ vàng” tâm lý khác nhau để chia sẻ. Theo kinh nghiệm, sau bữa tối, trước giờ đi ngủ hoặc vào cuối tuần là những lúc trẻ thường muốn tâm sự nhất.
Cha mẹ hãy ưu tiên thời điểm này, tắt ti vi, bỏ điện thoại sang một bên để tạo sự chú ý tuyệt đối giúp con cảm thấy việc kể chuyện trường lớp có giá trị.
3.2 Lắng nghe chủ động (Active listening) và đồng cảm
Active listening là kỹ năng lắng nghe không phán xét, phản hồi bằng ánh mắt, cử chỉ và thái độ quan tâm. Khi con kể về áp lực bài tập hay bị áp lực điểm số, thay vì hỏi ngay “tại sao con chưa cố gắng hơn?” hãy thử nói: “Mẹ hiểu việc đó chắc làm con buồn lắm nhỉ. Con muốn mẹ giúp gì không?”
Sự đồng cảm giúp trẻ vượt qua mặc cảm, cải thiện tâm lý học tập rõ rệt (theo Verywell Family).
4. Một số nguyên tắc vàng giúp con thoải mái kể chuyện trường lớp
4.1 Dùng câu hỏi mở, gợi chuyện thay vì ép buộc
Đừng chỉ hỏi “con có gì muốn kể không?” – hãy gợi mở, tạo không khí vui vẻ như: “Hôm nay con đã học điều gì thú vị ở trường chưa?”, “Có chuyện gì làm con vui hoặc bất ngờ không?”
Câu hỏi “mở” giúp con cảm nhận cha mẹ thực sự quan tâm đến cảm xúc, không chỉ chú trọng thành tích.
4.2 Tôn trọng cảm xúc và quyền riêng tư của con
Lắng nghe không chỉ là nghe mà cần tôn trọng con. Nếu con chưa sẵn sàng, đừng thúc ép. Có thể chỉ đơn giản đặt một câu hỏi nhẹ nhàng, ngồi bên cạnh và mỉm cười để con thấy không bị áp lực.
5. Áp dụng các phương pháp lắng nghe hiệu quả trong thực tế
5.1 Sử dụng trò chuyện qua hoạt động chung
Nhiều bạn nhỏ sẽ mở lòng dễ hơn khi vừa làm việc gì đó thú vị: cùng nấu ăn, đi dạo, chơi thể thao,… Lúc này, cuộc đối thoại diễn ra tự nhiên, bớt áp lực hơn là “ngồi trước mặt bố mẹ để khai báo.”
Ví dụ: Khi cùng con làm bánh hoặc chăm sóc cây cối, hãy trò chuyện nhẹ nhàng: “Hôm nay con thấy tiết nào hay nhất? Có gì vui với các bạn không?”
5.2 Kể chuyện, chia sẻ trải nghiệm của chính cha mẹ
Cha mẹ có thể chia sẻ những kỷ niệm thời đi học, những lần mình từng gặp khó khăn và cách vượt qua. Điều này sẽ giúp con thấy việc mắc lỗi, buồn bã hay thất bại là điều bình thường ai cũng từng trải qua, đồng thời lan tỏa giá trị tích cực giao tiếp gia đình.
6. Những lợi ích lâu dài khi cha mẹ lắng nghe chuyện học của con đúng cách
6.1 Hình thành sự tin tưởng và chủ động chia sẻ ở trẻ
Khi con có trải nghiệm tốt về việc được cha mẹ lắng nghe, trẻ sẽ không còn e ngại và chủ động kể chuyện hơn, dần hình thành niềm tin và kỹ năng giao tiếp tích cực.
6.2 Giúp phát hiện sớm các vấn đề về học tập và tâm lý
Nếu duy trì được thói quen lắng nghe, cha mẹ dễ dàng nhận biết con đang gặp khó khăn nào, từ học tập, bạn bè đến tâm lý để đồng hành và đưa ra phương hướng xử lý phù hợp nhờ sự hỗ trợ từ chuyên gia như tâm lý học đường.
Giải đáp thắc mắc thường gặp
Cha mẹ nên hỏi gì để con muốn kể chuyện học ở trường?
Hãy hỏi những câu gợi mở như “Điều gì hôm nay khiến con vui/ngạc nhiên?” hoặc “Con cảm thấy tiết học nào thú vị nhất?” Đừng chỉ hỏi điểm số, hãy hỏi về cảm xúc, bài học hoặc tình bạn của con.
Lắng nghe chuyện học của con bao nhiêu là đủ?
Mỗi ngày chỉ 10–15 phút tập trung, chủ động lắng nghe cũng có thể tạo sự khác biệt lớn trong giao tiếp với con. Quan trọng là đều đặn và thật tâm.
Làm sao khi con nhất quyết không chịu kể chuyện?
Đừng ép buộc! Hãy kiên nhẫn tạo không khí trao đổi thân thiện, chủ động chia sẻ câu chuyện của mình, bày tỏ sự tôn trọng cảm xúc con để con dần cởi mở hơn.
Trẻ “đương đầu với áp lực trường lớp”, cha mẹ có nên xen vào không?
Hãy lắng nghe thật kỹ trước, giúp con tự giải quyết nếu có thể. Chỉ nên can thiệp khi con gặp phải sự cố nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu bị tổn thương/tổn hại tinh thần.
Có nguồn tham khảo nào về kỹ năng lắng nghe dành cho cha mẹ?
Bạn có thể tìm hiểu thêm tại các chuyên mục học tập, dạy con hoặc kiến thức trên Trang chủ Novateen để cập nhật nhiều kỹ năng và bài học thực tế hữu ích.
Hy vọng với những chia sẻ chi tiết trên, quý phụ huynh đã hiểu rõ cha mẹ nên lắng nghe chuyện học của con thế nào một cách đúng đắn và hiệu quả nhất. Hãy bắt đầu từ những thay đổi nhỏ, lắng nghe thực tâm để làm bạn đồng hành cùng hành trình lớn khôn của trẻ!
