Dạy con học khác gì kiểm soát việc học? 5 điểm cha mẹ nào cũng cần hiểu rõ
Bạn có bao giờ tự hỏi: Dạy con học khác gì kiểm soát việc học? Tại sao có những đứa trẻ học tập vui vẻ, chủ động, còn một số lại trở nên áp lực, sợ hãi mỗi khi bố mẹ nhắc đến chuyện học? Bí quyết nằm ở phương pháp! Việc hiểu và phân biệt rõ hai khái niệm này sẽ giúp cha mẹ xây dựng môi trường học tập lành mạnh giúp con phát triển toàn diện cả về kiến thức và tâm lý. Bài viết này sẽ giúp bạn khám phá 5 điểm khác biệt trọng yếu và cách áp dụng hiệu quả nhất vào thực tiễn gia đình.
1. Khái niệm: Dạy con học và kiểm soát việc học – Hiểu đúng để dạy đúng
Dạy con học là gì?
Dạy con học chính là quá trình cha mẹ đồng hành, hướng dẫn con hình thành tư duy, kỹ năng và niềm hứng thú học tập. Ở đây, cha mẹ đóng vai trò là người hướng dẫn, hỗ trợ, giúp con phát triển khả năng tự học, khám phá tri thức.
Kiểm soát việc học là gì?
Ngược lại, kiểm soát việc học là khi cha mẹ quản lý chặt chẽ từng bước học tập của con: ép học, bắt buộc thời gian biểu, kiểm tra sát sao – thậm chí trừng phạt khi con không đạt yêu cầu. Điều này khiến con dễ nảy sinh tâm lý đối phó, sợ sai, thiếu chủ động.
2. 5 điểm khác biệt giữa dạy con học và kiểm soát việc học
2.1. Thái độ của cha mẹ
– Dạy con học: Cha mẹ lắng nghe, động viên, truyền cảm hứng, khích lệ sự cố gắng chứ không chỉ đánh giá qua thành tích.
– Kiểm soát việc học: Cha mẹ thường la mắng, áp đặt kỳ vọng, đặt nặng điểm số, ít quan tâm đến cảm xúc con trẻ.
2.2. Phương pháp tiếp cận
– Dạy con học: Dựa trên khám phá cá nhân, kết nối kiến thức với trải nghiệm thực tế. Ví dụ: Khi cùng con làm bài tập Toán, cha mẹ đặt câu hỏi mở để trẻ tự giải thích cách nghĩ.
– Kiểm soát việc học: Chỉ tập trung bắt con làm đúng cách cha mẹ muốn, không để con thử và sai. Trẻ bị tước mất quyền sáng tạo, không có chỗ cho sai lầm an toàn.
2.3. Mục tiêu và kỳ vọng
– Dạy con học: Xây dựng mục tiêu dài hạn, quan tâm cả kết quả lẫn quá trình, ưu tiên phát triển kỹ năng tự học.
– Kiểm soát việc học: Chạy theo thành tích, mục tiêu trước mắt như điểm số, giải thưởng.
2.4. Ảnh hưởng tâm lý lên trẻ
– Dạy con học: Trẻ tự tin, thích khám phá, biết quản lý cảm xúc. Theo Hiệp hội Tâm lý Hoa Kỳ, trẻ được hỗ trợ đúng phương pháp sẽ phát triển tốt về trí tuệ và tâm hồn.
– Kiểm soát việc học: Trẻ lo sợ bị phạt, dễ nổi loạn hoặc mất động lực học tập khi lớn lên.
2.5. Kết quả lâu dài
– Dạy con học: Con chủ động, biết tự tìm giải pháp, ham học suốt đời.
– Kiểm soát việc học: Đến tuổi trưởng thành dễ mất phương hướng, không biết tự học hoặc lựa chọn mục tiêu cho mình.
3. Tại sao cha mẹ thường nhầm lẫn hai khái niệm này?
3.1. Quan điểm “yêu thương là kiểm soát”
Nhiều cha mẹ nghĩ rằng quan tâm, sát sao và ép con học chính là thể hiện trách nhiệm với con. Việc này xuất phát từ nỗi sợ con thua kém bè bạn hay chịu áp lực thi cử.
3.2. Tác động từ xã hội và định kiến thành tích
Áp lực từ bạn bè, họ hàng, trường học tạo thành “cuộc đua” phụ huynh ép học, kiểm soát sát sao để con không bị “tụt lại phía sau”. Tuy nhiên, theo UNICEF, học sinh được trao quyền tự học sẽ phát triển toàn diện hơn về cả kỹ năng cứng và mềm.
4. Làm sao để chuyển từ kiểm soát sang đồng hành dạy con học?
4.1. Thiết lập không gian học tập tích cực
Hãy tạo cho con môi trường yên tĩnh, đầy đủ ánh sáng, tránh bị làm phiền. Không gian này giúp con tập trung, cảm thấy được tôn trọng.
Cha mẹ cũng nên làm gương, thể hiện thái độ nghiêm túc với việc học, dành thời gian cùng con trao đổi các vấn đề trong học tập.
4.2. Lắng nghe và đồng cảm với con
Khi con gặp khó khăn, thay vì trách mắng, hãy lắng nghe để con giải bày cảm xúc. Động viên, cùng con tìm giải pháp là cách hiệu quả để trẻ vượt qua thách thức và tự tin hơn.
5. Kinh nghiệm thực tế: Cha mẹ dạy con học thành công chia sẻ gì?
5.1. Ưu tiên phát triển kỹ năng tự học
Chuyên gia giáo dục khuyên rằng cha mẹ nên làm người hỗ trợ, đưa ra gợi ý thay vì ép uổng. Ví dụ: khi con không hiểu bài, hãy hỏi “Con thấy phần nào khó? Con đã thử những cách nào rồi?” thay vì “Con làm chưa? Sao chưa làm xong?”.
5.2. Học cách động viên thay vì thúc ép
Cha mẹ hãy ghi nhận nỗ lực của con dù kết quả chưa cao. Nghiên cứu của APA chỉ ra: Lời động viên khuyến khích sẽ kích thích dopamine – hormone hạnh phúc, giúp trẻ có động lực cố gắng hơn.
6. Kiến thức, tâm lý và vai trò của cha mẹ trong phát triển toàn diện cho con
6.1. Trang bị kiến thức nuôi dạy con hiện đại
Không ngừng học hỏi kiến thức mới là cách để cha mẹ tiên phong trong giáo dục con cái. Truy cập chuyên mục Kiến thức để cập nhật những xu hướng, phương pháp dạy con khoa học.
6.2. Tầm quan trọng của sức khỏe tâm lý
Tâm lý ổn định giúp trẻ tiếp nhận tri thức tốt hơn. Việc hỗ trợ cảm xúc, tránh áp lực thái quá sẽ tăng cường sự tự tin và niềm đam mê học tập của con. Nếu gặp khó khăn, đừng ngần ngại tìm đọc thêm các chủ đề Tâm lý để được hỗ trợ bài bản.
7. Giải đáp thắc mắc thường gặp về “Dạy con học khác gì kiểm soát việc học”
1. Có nên kiểm tra bài tập về nhà hàng ngày không?
Chỉ nên kiểm tra phát hiện khó khăn và động viên con, không nên xem việc kiểm soát là mục tiêu chính. Hãy để con chủ động trình bày bài làm.
2. Làm sao nhận biết mình đang kiểm soát quá mức?
Nếu con thường né tránh, sợ hãi khi nhắc đến học tập hoặc bạn phải liên tục nhắc nhở, có thể bạn đang kiểm soát thay vì dạy con học.
3. Trường hợp nào cần can thiệp sát sao hơn?
Khi con có dấu hiệu tụt lùi nghiêm trọng, mất động lực kéo dài hoặc ảnh hưởng sức khỏe – cha mẹ cần sát sao trong ngắn hạn, sau đó tìm cách khơi gợi lại niềm hứng thú học cho con.
4. Làm thế nào để chuyển từ kiểm soát sang đồng hành tích cực?
Bắt đầu bằng lắng nghe, trò chuyện, tạo động lực và để con tự chịu trách nhiệm dẫn dắt việc học – bạn sẽ thấy sự khác biệt rõ rệt.
5. Có nên thuê gia sư nếu không có thời gian đồng hành?
Thuê gia sư chỉ nên là giải pháp hỗ trợ bổ sung, không thay thế vai trò định hướng, động viên và tạo động lực từ cha mẹ.
Xem thêm các chủ đề liên quan về giáo dục, gia đình, nuôi dạy con khoa học tại Trang chủ của Novateen.
