Học sinh THCS và kỹ năng công dân số: 7 điều quan trọng cha mẹ cần biết
Trong thời đại chuyển đổi số mạnh mẽ, học sinh THCS và kỹ năng công dân số trở thành chủ đề không thể bỏ qua. Việc sử dụng công nghệ đúng cách mang lại nhiều cơ hội, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn các rủi ro cho học sinh ở lứa tuổi mới lớn. Vậy cha mẹ cần biết gì để giúp con phát triển kỹ năng công dân số vững vàng?
1. Kỹ năng công dân số là gì? Vì sao học sinh THCS cần học?
Khái niệm và tầm quan trọng
Kỹ năng công dân số bao gồm những kiến thức, kỹ năng và thái độ cần thiết để mỗi cá nhân sử dụng công nghệ thông tin một cách an toàn, có trách nhiệm, hiệu quả. Đối với học sinh THCS – lứa tuổi rất năng động, nhưng còn non nớt trước không gian mạng, các kỹ năng kỹ thuật số này cực kỳ quan trọng. Theo báo cáo của UNICEF, trẻ em Việt Nam tiếp cận Internet ngày càng sớm và sử dụng ở mức cao hơn trung bình thế giới.
Những vấn đề học sinh THCS thường gặp
Bên cạnh kiến thức tin học cơ bản, nhiều học sinh còn thiếu hiểu biết về bảo mật thông tin, nguy cơ bắt nạt mạng, tin giả,… Điều này dẫn đến nhiều tình huống rủi ro hoặc xung đột trên mạng xã hội, ảnh hưởng đến tâm lý và thành tích học tập của các em (Xem thêm về tâm lý tuổi học đường).
2. Trang bị kỹ năng kiểm soát thông tin cho học sinh THCS
Phân biệt tin thật – tin giả
Ở tuổi THCS, nhiều em chưa đủ khả năng thẩm định nguồn tin, dễ bị ảnh hưởng bởi fake news lan truyền trên MXH. Cha mẹ nên dạy con cách kiểm tra đa nguồn, xác thực thông tin từ các báo chí uy tín hoặc website chính thức của trường, tổ chức xã hội… (Khám phá các bài viết về kiến thức).
Kỹ năng bảo vệ tài khoản và dữ liệu cá nhân
Sử dụng mật khẩu mạnh, không chia sẻ dữ liệu cá nhân qua nhóm chat lớp, diễn đàn mở… NSA Mỹ khuyến nghị dùng mật khẩu tối thiểu 12 ký tự, gồm cả chữ hoa, số, ký hiệu đặc biệt. Cha mẹ hãy cùng con cài đặt bảo mật hai lớp cho các tài khoản quan trọng.
3. An toàn và trách nhiệm khi sử dụng mạng xã hội
Kiểm soát tương tác trên mạng
Facebook, Zalo hay TikTok đều có những tính năng kiểm soát bạn bè, báo cáo nội dung vi phạm và chặn người dùng xấu. Phụ huynh nên trao đổi với con về cách bảo vệ bản thân khi kết bạn online, không chia sẻ hình ảnh nhạy cảm, thông tin cá nhân lên mạng.
Phòng chống bắt nạt mạng và quấy rối
Theo khảo sát của Microsoft năm 2021, 44% trẻ em Việt Nam từng bị bắt nạt trên mạng. Nếu con bị tấn công tinh thần qua MXH, cha mẹ cần động viên, đồng hành cùng con báo với nhà trường và cơ quan chức năng nếu cần (Tham khảo giải pháp dạy con ứng xử khi bị bắt nạt mạng).
4. Thúc đẩy học tập chủ động và khai thác Internet hiệu quả
Chọn lọc nguồn học tập trực tuyến uy tín
Internet là kho tàng kiến thức vô tận, nhưng cũng nhiều thông tin chưa kiểm chứng. Hướng dẫn học sinh THCS truy cập vào các kho học tập như Hocmai.vn, VietJack, hoặc website chính thống của Bộ GD&ĐT để tự học và ôn luyện hiệu quả.
Phát triển tư duy phản biện số
Khuyến khích con đặt câu hỏi, tự tìm hiểu và so sánh các góc nhìn về cùng một vấn đề, từ đó rèn luyện khả năng phân tích và tự lập kế hoạch học tập phù hợp (Xem thêm chiến lược học tập cho học sinh THCS).
5. Giữ cân bằng giữa học, chơi và mạng xã hội
Thiết lập thời gian biểu hợp lý
Học sinh THCS và kỹ năng công dân số không chỉ là biết sử dụng công nghệ, mà còn biết kiểm soát thời gian dùng thiết bị. Theo khuyến cáo của WHO, chỉ nên dùng thiết bị số dưới 2 tiếng/ngày (trừ mục đích học tập). Phụ huynh nên xây dựng thời gian biểu với con, phân bổ việc học, vui chơi, thể thao hợp lý.
Phát triển kỹ năng xã hội qua các hoạt động ngoại khóa
Kỹ năng công dân số song hành cùng kỹ năng sống. Gợi ý cho con tham gia CLB, hoạt động cộng đồng, từ đó phát triển năng lực hợp tác, giao tiếp, quản lý cảm xúc và nâng cao sức khỏe tâm lý.
6. Cha mẹ đồng hành cùng con trên hành trình số hóa
Tạo không gian trao đổi cởi mở về công nghệ
Hiểu biết về học sinh THCS và kỹ năng công dân số giúp cha mẹ trở thành người bạn đồng hành tin cậy. Hãy cùng con cập nhật xu hướng mới, chủ động hỏi han về cuộc sống online của con thay vì chỉ kiểm soát hoặc cấm đoán (xem các chuyên mục Dạy con hoặc Tâm lý cho nhiều gợi ý thấu cảm).
Làm gương sử dụng thiết bị số có trách nhiệm
Trẻ em thường học hỏi qua quan sát. Hạn chế sử dụng điện thoại khi trò chuyện cùng con, thể hiện sự tôn trọng những nguyên tắc mạng an toàn ngay cả trong gia đình – đó là minh chứng chân thực nhất về kỹ năng công dân số dành cho học sinh THCS.
7. Tích hợp kỹ năng công dân số vào chương trình học chính khóa
Sự cần thiết của phối hợp nhà trường – gia đình
Dạy kỹ năng công dân số không phải việc riêng của gia đình. Bộ GD&ĐT đang tích hợp nội dung này vào chương trình giáo dục phổ thông, song sự phối hợp giữa giáo viên và cha mẹ sẽ giúp quá trình chuyển hóa kiến thức thành năng lực thực tiễn nhanh chóng và hiệu quả hơn.
Các mô hình giáo dục kỹ năng công dân số hiệu quả
Nhiều trường học ở Úc, Singapore đã xây dựng khung chương trình công dân số bám sát thực tế, từ dạy học an ninh mạng, phòng chống bạo lực online, đến phim hoạt hình giáo dục về quyền và nghĩa vụ trên Internet. Việt Nam hoàn toàn có thể học hỏi và sáng tạo các phiên bản phù hợp cho học sinh THCS của mình (Khám phá các giải pháp giáo dục đổi mới trên trang chủ Novateen).
Giải đáp thắc mắc thường gặp về học sinh THCS và kỹ năng công dân số
1. Kỹ năng công dân số quan trọng nhất với học sinh THCS là gì?
Kỹ năng phân biệt tin thật – tin giả, bảo mật thông tin cá nhân và ứng xử có trách nhiệm trên mạng xã hội là các kỹ năng quan trọng cần ưu tiên cho học sinh THCS.
2. Làm sao biết con mình có đang gặp rắc rối trên mạng?
Khi thấy con thường căng thẳng, thay đổi hành vi hoặc né tránh nêu về các mối quan hệ trực tuyến, cha mẹ nên trao đổi, lắng nghe và hỗ trợ con xử lý, đồng thời báo cho giáo viên chủ nhiệm khi cần.
3. Học sinh nên dùng Internet bao lâu mỗi ngày?
Trẻ từ 12-15 tuổi chỉ nên dùng máy tính, điện thoại cho mục đích giải trí không quá 2 tiếng/ngày, ngoài thời gian học tập trực tuyến. Khuyến khích kết hợp vận động thể chất và các hoạt động giao tiếp trực tiếp.
4. Khi nào nên dạy kỹ năng công dân số cho trẻ?
Bắt đầu từ tiểu học, nhưng lứa tuổi THCS là giai đoạn then chốt khi trẻ bắt đầu tự chủ trong sử dụng Internet, chủ động tìm kiếm thông tin và xây dựng các mối quan hệ online.
5. Có tài liệu nào chuẩn về kỹ năng công dân số cho học sinh Việt Nam không?
Bộ GD&ĐT, UNICEF, Microsoft thường xuyên phát hành cẩm nang, tài liệu giáo dục miễn phí cho cha mẹ và giáo viên. Tham khảo thêm tại website Bộ GD&ĐT.
Hy vọng với các chia sẻ trên, phụ huynh sẽ trang bị cho con em mình những nền tảng vững vàng về học sinh THCS và kỹ năng công dân số! Đọc thêm các bài viết hữu ích tại Novateen.vn để luôn đồng hành cùng con trong thời đại số.
