Khi học sinh chỉ học khi có người giám sát: nguyên nhân, hệ lụy và cách khắc phục
Khi học sinh chỉ học khi có người giám sát là hiện tượng không hiếm gặp, đặc biệt ở lứa tuổi tiểu học và trung học cơ sở. Tình trạng này khiến nhiều phụ huynh lo lắng vì ảnh hưởng xấu đến khả năng tự học, sự tự lập và kết quả học tập lâu dài của con. Vậy đâu là nguyên nhân khiến học sinh chỉ học khi có người giám sát? Hệ lụy ra sao và phụ huynh cần làm gì để khắc phục? Hãy cùng khám phá chi tiết qua bài viết dưới đây.
1. Hiện tượng học sinh chỉ học khi có người giám sát: Định nghĩa và dấu hiệu nhận biết
1.1 Khi nào học sinh mới chịu học bài?
Nhiều bậc cha mẹ nhận thấy, con cái của mình chỉ chăm chỉ ngồi học khi có cha mẹ, thầy cô hoặc người lớn quan sát kèm cặp. Khi không có ai chú ý, trẻ dễ xao nhãng hoặc ngừng học hẳn.
- Chỉ hoàn thành bài vở khi có người giám sát và nhắc nhở liên tục.
- Thường xuyên viện lý do hoặc kéo dài thời gian chuẩn bị học khi ở một mình.
- Dễ bị phân tâm với các thiết bị điện tử, trò chơi, mạng xã hội… nếu không ai quản lý.
1.2 “Học máy móc” và thiếu động lực nội sinh
Khi học sinh chỉ học khi có người giám sát, các em thường học theo kiểu đối phó hoặc “học cho xong”, thiếu đi niềm vui khám phá kiến thức. Điều này gây hệ quả dài lâu, tạo thành thói quen học tập bị động và thiếu sáng tạo.
2. Nguyên nhân khiến học sinh chỉ học khi có người giám sát
2.1 Ảnh hưởng từ thói quen và môi trường học tập gia đình
Cách dạy con của cha mẹ có tác động mạnh đến thái độ học tập. Nếu từ nhỏ, trẻ quen với việc phụ thuộc vào sự giám sát, lớn lên sẽ khó tự giác học bài. Thói quen kèm cặp sát sao, nhắc nhở, la mắng thường xuyên có thể khiến trẻ ỷ lại vào người lớn.
- Nhiều phụ huynh lo sợ con học không hiệu quả nên “cầm tay chỉ việc” mọi lúc mọi nơi.
- Không tạo điều kiện cho trẻ rèn tính độc lập hay khuyến khích tự chịu trách nhiệm với việc học.
Để biết thêm các phương pháp hỗ trợ con học tập hiệu quả tại nhà, bạn có thể tham khảo chuyên mục Dạy con của NovaTeen.
2.2 Sự thiếu hứng thú và động lực nội tại
Nhiều học sinh chưa nhận thấy ý nghĩa thiết thực của việc học, hoặc chương trình học chưa tạo được sự hứng thú. Theo nghiên cứu của OECD (2023), chỉ 30% học sinh cảm thấy thực sự hứng thú với việc đến trường (OECD Education).
- Chương trình học dàn trải, lý thuyết nhiều khiến học sinh khó tiếp cận kiến thức thực tế.
- Áp lực điểm số, thành tích làm giảm động lực học nội sinh.
2.3 Tác động của công nghệ, mạng xã hội và các yếu tố gây xao nhãng
Khi môi trường xung quanh có quá nhiều cám dỗ như smartphone, TikTok, game online, việc học tập không người giám sát sẽ dễ bị gián đoạn. Học sinh chưa rèn được ý chí tự kiểm soát bản thân, đặc biệt ở độ tuổi mới lớn.
- Khó tập trung dài hạn, thường xuyên chuyển hướng chú ý.
- Thiếu nhận thức về tác hại của việc “đa nhiệm” khi học.
Xem thêm các yếu tố tác động đến tâm lý học sinh tại chuyên mục Tâm lý trên NovaTeen.
3. Hệ lụy khi học sinh chỉ học khi có người giám sát
3.1 Mất dần khả năng tự học, tự chủ trong học tập
Khi học sinh chỉ học khi có người giám sát, các em dần đánh mất khả năng tự động viên và giải quyết vấn đề. Về lâu dài, học sinh bị động, “học vẹt”, không chủ động tìm hiểu hay đặt ra mục tiêu cho bản thân.
- Gặp khó khăn với việc lên kế hoạch ôn tập, tự nghiên cứu tài liệu.
- Thiếu sự sáng tạo và kỹ năng tự học – yếu tố quan trọng để thành công trong tương lai.
Khả năng tự học đóng vai trò then chốt trong mọi lĩnh vực học tập hiện đại (Edutopia).
3.2 Ảnh hưởng đến kết quả học tập và phát triển nhân cách
Lâu ngày, học sinh dễ sinh tâm lý ỷ lại, thiếu tự tin và không thấy trách nhiệm với việc học của chính mình. Điều này gây tác động xấu, không chỉ trong học tập mà cả đời sống xã hội.
- Dễ chán nản, chủ động né tránh các nhiệm vụ khó khăn.
- Sau này ra đời, đi làm dễ gặp trở ngại khi không có ai hướng dẫn bài bản.
4. Phương pháp khắc phục: Rèn luyện tính tự học cho học sinh
4.1 Xây dựng thói quen tự học từ sớm
Bí quyết giúp trẻ không còn “chỉ học khi có người giám sát” là hình thành thói quen tự học, kỷ luật bản thân ngay từ tiểu học. Cha mẹ, thầy cô nên:
- Cho trẻ tự lựa chọn khung giờ học tập phù hợp với sở thích, năng lượng.
- Luôn hỏi trẻ muốn bắt đầu từ đâu, muốn hoàn thành trong bao lâu.
- Động viên, khen ngợi khi trẻ hoàn thành bài học mà không cần nhắc nhở.
Chuyên mục Học tập của NovaTeen chia sẻ nhiều bí quyết, tài liệu hữu ích về kỹ năng tự học.
4.2 Tạo môi trường học tập truyền cảm hứng và hạn chế xao nhãng
Bố trí góc học tập khoa học, tránh để điện thoại, TV hay các món đồ giải trí trong tầm mắt khi trẻ học bài.
- Các vật dụng chuẩn bị sẵn sàng (sách, bút, vở…) giúp trẻ không bị gián đoạn khi học.
- Dành thời gian nghỉ giải lao hợp lý để tái tạo năng lượng.
Hãy tham khảo thêm các tài liệu phát triển kỹ năng sống và kiến thức cần thiết cho học sinh tại Chuyên mục kiến thức của NovaTeen.
5. Vai trò của cha mẹ và thầy cô trong việc rèn luyện ý thức tự giác cho học sinh
5.1 Cha mẹ làm bạn, định hướng thay vì “giám thị”
Thay vì chỉ “trực chiến” giám sát, cha mẹ nên đặt mình làm bạn đồng hành, cùng con lên mục tiêu và khích lệ tinh thần tự học. Cần lắng nghe chia sẻ, giải quyết nguyên nhân gốc rễ qua đối thoại cởi mở.
- Kể các câu chuyện thực tế về kỹ năng tự lập, kinh nghiệm thành công của người đi trước.
- Linh hoạt trong cách khích lệ – không thưởng phạt cứng nhắc.
5.2 Thầy cô đổi mới phương pháp giảng dạy, tạo động lực cho học sinh
Giáo viên đóng vai trò lớn trong việc truyền cảm hứng và giúp học sinh nhận thấy ý nghĩa thực tiễn của kiến thức.
- Khuyến khích học sinh tham gia dự án nhóm, thuyết trình, làm thí nghiệm thực tế.
- Đa dạng hóa hình thức kiểm tra, bài tập về nhà để các em chủ động lựa chọn.
Dõi theo sự phát triển của học sinh mỗi ngày giúp thầy cô kịp thời tác động tích cực.
Để tìm hiểu thêm về vai trò của môi trường gia đình, nhà trường và kỹ năng tự học, phụ huynh có thể truy cập Trang chủ NovaTeen để đọc nhiều bài viết hữu ích.
Giải đáp thắc mắc thường gặp về vấn đề học sinh chỉ học khi có người giám sát
Câu 1: Nguyên nhân lớn nhất khiến học sinh chỉ học khi có người giám sát là gì?
Nguyên nhân chủ yếu là do trẻ chưa có ý thức tự giác, thiếu động lực nội tại và ảnh hưởng từ thói quen do phụ huynh, nhà trường hình thành.
Câu 2: Việc học sinh chỉ học khi bị giám sát có gây ảnh hưởng lâu dài không?
Có, thói quen này khiến trẻ bị động, thiếu kỹ năng tự học, mất khả năng tự chủ và gặp khó khăn khi bước vào đời sống xã hội lẫn công việc tương lai.
Câu 3: Làm sao để trẻ thích học và tự học mà không cần nhắc nhở?
Cần tạo môi trường học tập truyền cảm hứng, xây dựng thói quen tự giác từ nhỏ và luôn động viên, đồng hành cùng con thay vì giám sát cứng nhắc.
Câu 4: Nếu trẻ đã lớn nhưng vẫn phải giám sát mới học, cha mẹ phải làm gì?
Phụ huynh nên kiên nhẫn rèn luyện cho con ý thức trách nhiệm, lên kế hoạch tự học nhỏ, từng bước tách dần khỏi vai trò giám sát, đồng thời trao quyền chọn lựa cho trẻ.
Câu 5: Tài liệu, phương pháp hỗ trợ trẻ phát triển kỹ năng tự học nên tìm ở đâu?
Bố mẹ, thầy cô có thể tham khảo các chuyên mục “Học tập”, “Dạy con”, “Kiến thức” trên NovaTeen hoặc tra cứu các tài liệu khoa học từ Edutopia, OECD Education.
