Khi nào học sinh cần hỗ trợ tâm lý từ người lớn? 7 dấu hiệu cha mẹ không nên bỏ qua

Học sinh ngày nay đối mặt với nhiều áp lực học tập, gia đình, bạn bè và mạng xã hội, dễ dẫn đến các vấn đề tâm lý. Khi nào trẻ cần hỗ trợ tâm lý? Dấu hiệu nào cha mẹ không nên chủ quan để kịp thời đồng hành cùng con?

Nhận biết sự cần thiết hỗ trợ tâm lý ở học sinh

1. Khái niệm hỗ trợ tâm lý cho học sinh

Hỗ trợ tâm lý cho học sinh là quá trình những người lớn – đặc biệt là cha mẹ, thầy cô – giúp con nhận diện cảm xúc, vượt qua khủng hoảng, giải quyết vấn đề và phát triển kỹ năng ứng phó. Nhiều người vẫn nhầm lẫn giữa hỗ trợ tâm lý với điều trị tâm thần. Thực tế, theo nghiên cứu của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2022, khoảng 20% học sinh Việt gặp vấn đề tâm lý cần can thiệp, nhưng đa số cha mẹ chưa hiểu đúng về khái niệm này.

2. Vì sao học sinh lại cần sự hỗ trợ?

Trẻ em ngày nay phải đối diện với hàng loạt thử thách: Deadlines học tập dày đặc, áp lực đạt thành tích, mâu thuẫn với bạn bè, nỗi lo ngoại hình hay nỗi sợ bị bỏ rơi trên mạng xã hội. Khi gánh nặng quá lớn và không có chỗ dựa tinh thần, học sinh rất dễ rơi vào trạng thái lo âu, chán nản hoặc hành động tiêu cực.

7 dấu hiệu cảnh báo học sinh cần hỗ trợ tâm lý kịp thời

1. Thay đổi hành vi, cảm xúc bất thường

Trẻ vốn hiền lành bỗng trở nên cáu gắt, bốc đồng hoặc bỗng dưng thu mình, sống khép kín, ít nói – đây là những biểu hiện dễ nhận thấy nhất. Vài em thậm chí nổi loạn, bỏ học, nói dối hoặc có hành vi phá phách.

2. Kết quả học tập sụt giảm rõ rệt

Nhiều học sinh từng học tốt nay không tập trung, thường xuyên lơ đãng, bỏ bê việc học hoặc không hoàn thành bài tập. Điều này phần lớn do trẻ bị ám ảnh bởi nỗi lo không được thấu hiểu hay kỳ vọng quá lớn từ gia đình.

3. Gặp rắc rối trong các mối quan hệ

Với tâm lý bất ổn, học sinh dễ mất đi sự tự tin khi giao tiếp hoặc kết bạn. Một số em thường bị bạn bè cô lập, bắt nạt, dẫn đến trầm cảm hoặc bạo lực học đường. Đọc thêm về chủ đề này tại chuyên mục Tâm lý.

4. Biểu hiện lo âu hoặc buồn bã kéo dài

Nhiều em không thể ngủ ngon, hay bị ác mộng, không còn hứng thú với sở thích trước đây hoặc thường xuyên cáu gắt, tuyệt vọng. Nếu triệu chứng kéo dài trên hai tuần, cha mẹ nên chú ý.

5. Thay đổi thói quen ăn uống hoặc sinh hoạt

Học sinh giấu mình trong phòng, bỏ bữa, chán ăn hoặc ngược lại – ăn uống vô độ, tăng cân không kiểm soát. Đôi khi, trẻ còn sử dụng các chất kích thích để “giải sầu”.

6. Tự làm đau bản thân hoặc phát ngôn tiêu cực

Những cụm từ như “con chẳng còn muốn sống nữa”, “không ai hiểu con”… hoặc các vết xước trên tay chân, vật dụng sắc nhọn trong cặp sách là dấu hiệu đặc biệt nguy hiểm. Theo UNICEF Việt Nam, tự làm đau bản thân ở trẻ vị thành niên đang tăng lên báo động, nhất là sau giai đoạn giãn cách dịch COVID-19.

7. Quan hệ gia đình lạnh nhạt hoặc mâu thuẫn kéo dài

Gia đình không còn là chỗ dựa, cha mẹ chỉ trích, ít hỏi han hoặc bỏ mặc con – đây là bầu không khí khiến trẻ mất phương hướng, dễ mắc các rối loạn tâm lý.

Lợi ích của việc hỗ trợ tâm lý cho học sinh đúng thời điểm

1. Giúp trẻ phát triển lành mạnh về cảm xúc lẫn trí tuệ

Sự thấu hiểu và quan tâm đúng lúc sẽ củng cố lòng tin, tạo nền tảng giúp học sinh học tập hiệu quả, giao tiếp tự tin hơn. Theo Báo cáo của Bộ Giáo dục, học sinh có điểm tựa tâm lý vững vàng thì kết quả học tập cao hơn 25% so với nhóm không được hỗ trợ.

2. Phòng ngừa và giảm thiểu nguy cơ rối loạn tâm thần

Phát hiện sớm dấu hiệu bất ổn sẽ hạn chế nguy cơ trầm cảm, lo âu thái quá hoặc bạo lực học đường. Đây còn là cách giúp trẻ biết tự chăm sóc bản thân về mặt tinh thần.

3. Xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình và xã hội

Một học sinh tự tin, mạnh mẽ sẽ vun đắp quan hệ hòa thuận với cha mẹ, bạn bè. Nhiều cha mẹ chia sẻ rằng nhờ đồng hành cùng con qua khủng hoảng, họ nhận ra những điều quý giá trong quá trình Dạy con.

Cha mẹ nên làm gì khi nhận thấy dấu hiệu cảnh báo?

1. Lắng nghe không phán xét

Luôn để con cảm thấy cha mẹ là điểm tựa vững chắc, sẵn sàng chia sẻ mọi suy nghĩ mà không bị phán xét. Hãy hỏi han nhẹ nhàng, để con chủ động nói ra cảm xúc của mình.

2. Trò chuyện, hướng dẫn cách giải quyết vấn đề

Thay vì ép buộc con phải “mạnh mẽ lên”, hãy cùng con đánh giá tình huống – ví dụ: học quá tải có thể chia nhỏ mục tiêu, rắc rối với bạn nên trình bày với giáo viên chủ nhiệm….

3. Kết nối với nhà trường và chuyên gia tâm lý

Kịp thời liên hệ giáo viên chủ nhiệm, phòng tư vấn học đường hoặc các tổ chức tâm lý uy tín khi nhận thấy vấn đề nghiêm trọng. Nhiều trường hiện có phòng tư vấn học đường.

4. Xây dựng thói quen sống tích cực cho trẻ

Hướng trẻ tới các hoạt động thể chất, nghệ thuật, tình nguyện để giải tỏa căng thẳng. Hãy cùng khám phá các bí quyết trong Học tập và chia sẻ ý nghĩa tại chuyên mục Kiến thức.

Vai trò của nhà trường và xã hội trong hỗ trợ tâm lý cho học sinh

1. Tư vấn học đường và hệ thống hỗ trợ tại trường

Ngày càng nhiều trường phổ thông xây dựng hệ thống phòng tư vấn học đường với chuyên gia tâm lý giàu kinh nghiệm. Đây là nơi giúp học sinh kịp thời giải tỏa áp lực, tìm kiếm lời khuyên và hỗ trợ phù hợp.

2. Sự đồng hành của cộng đồng và mạng lưới hỗ trợ

Các tổ chức, hội nhóm bảo vệ trẻ em, các chiến dịch nâng cao nhận thức về sức khỏe tâm thần góp phần xây dựng môi trường an toàn, khuyến khích học sinh cởi mở chia sẻ. Trang chủ Novateen luôn cập nhật thông tin mới nhất về chủ đề sức khỏe tinh thần học đường.

Giải đáp thắc mắc thường gặp về hỗ trợ tâm lý cho học sinh

1. Khi nào học sinh cần hỗ trợ tâm lý từ người lớn?

Khi trẻ có dấu hiệu thay đổi bất thường về cảm xúc, hành vi hoặc thành tích học tập – đặc biệt khi các triệu chứng kéo dài trên hai tuần.

2. Cha mẹ không có chuyên môn tâm lý thì nên làm gì để hỗ trợ con?

Quan trọng nhất là lắng nghe, chia sẻ, động viên con. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng, hãy tìm tới chuyên gia tư vấn học đường hoặc bác sĩ tâm lý.

3. Các vấn đề tâm lý ở học sinh có nguy hiểm không?

Có. Nếu bị bỏ qua, trẻ có thể rơi vào trầm cảm, tự làm đau bản thân, tự tử hoặc có hành vi tiêu cực khác.

4. Làm sao để phòng tránh các vấn đề tâm lý cho học sinh?

Xây dựng môi trường gia đình tích cực, đồng hành cùng con qua mọi giai đoạn phát triển, giáo dục kỹ năng sống và kết nối với nhà trường, xã hội kịp thời.

5. Nhà trường có trách nhiệm gì trong việc hỗ trợ tâm lý cho học sinh?

Nhà trường tạo môi trường an toàn, cung cấp phòng tư vấn tâm lý, phối hợp với phụ huynh và phát hiện sớm những trường hợp đặc biệt cần can thiệp.

Hỗ trợ đúng lúc sẽ giúp con vững vàng vượt qua sóng gió tuổi học trò. Đừng quên đồng hành cùng con và cập nhật các kiến thức bổ ích trên Blog Novateen để làm cha mẹ thông thái!