Con giỏi nhưng lạc lối: Khi  môi trường quá gò bó so với tiềm năng của trẻ

Chúng ta thường nghe những lời than phiền: “Sao bọn trẻ bây giờ bướng thế?”, “Sao có điều kiện tốt hơn ngày xưa mà sức chịu đựng kém thế?”.

Nhưng có một thực tế mà chúng ta – những người làm cha mẹ – cần công nhận: Tố chất của học sinh ngày nay đang ngày càng giỏi và có sự tiến bộ vượt bậc so với thế hệ trước. Các con nhanh nhạy hơn, tiếp cận công nghệ tốt hơn và tư duy phản biện sắc bén hơn.

Thế nhưng nghịch lý nằm ở chỗ: Khi tố chất càng cao, cái tôi và mong muốn khẳng định bản thân của các con càng lớn. Nếu chúng ta vẫn áp dụng cách giáo dục theo khuôn mẫu – ép tất cả các con vào một tiêu chuẩn giống nhau – thì sự phản kháng là điều tất yếu.

Theo thầy Đỗ Mạnh Hùng – Chủ tịch Hội đồng quản trị NovaEdu, vấn đề lớn nhất trong việc đồng hành cùng thế hệ này không phải là ép con học cái gì, mà là tạo ra môi trường như thế nào. Một môi trường đúng nghĩa không phải là nơi tạo ra những cỗ máy giải bài tập, mà là nơi nuôi dưỡng những bản sắc thành công riêng biệt.

Vậy, thế nào là một môi trường học tập tích cực và đáng sống cho con?

Tại sao con giỏi nhưng vẫn thất bại? Lỗi tại cái khuôn cha mẹ ép con theo

Sự thất bại thì giống nhau, nhưng thành công là bản sắc riêng

Có một câu nói kinh điển trong văn học: “Những gia đình hạnh phúc đều giống nhau, nhưng những gia đình bất hạnh thì bất hạnh theo cách riêng của mình”.

Nhưng trong giáo dục, thầy Đỗ Mạnh Hùng lại chỉ ra một góc nhìn ngược lại và vô cùng thú vị: “Trong lịch sử, sự thất bại đa số là giống nhau. Nhưng sự thành công ở bất kể lĩnh vực nào, đối với từng cá nhân là khác nhau.”

Hãy ngẫm mà xem: Những học sinh thất bại thường có chung những lý do: Lười biếng, mất gốc kiến thức, thiếu kỷ luật, nghiện game… Đó là những mẫu số chung của thất bại.

Nhưng thành công thì muôn hình vạn trạng.

• Có bạn thành công vì giỏi Toán và trở thành kỹ sư.

• Có bạn thành công vì ngôn ngữ linh hoạt và trở thành nhà ngoại giao.

• Có bạn thành công vì đôi tay khéo léo và trở thành nghệ nhân.

Sai lầm lớn nhất của môi trường giáo dục truyền thống và của cả nhiều gia đình là cố gắng tạo ra một công thức thành công chung cho tất cả. Chúng ta muốn con vừa giỏi Toán, vừa giỏi Văn, vừa ngoan ngoãn, vừa năng động. Chúng ta đang cố nhào nặn những cá tính khác biệt vào chung một cái khuôn chật hẹp. Và khi đứa trẻ không vừa vặn với cái khuôn đó, chúng ta gọi đó là thất bại. Thực ra đó không phải lỗi của con, đó là lỗi của môi trường đã không đủ rộng để bao dung sự khác biệt.

Môi trường tích cực: Đất lành cho từng hạt mầm

Một môi trường học tập tích cực, theo thầy Hùng, là nơi phải giải quyết được bài toán cá nhân hóa.

Chỉ khi được đặt vào đúng môi trường, con mới có cơ hội khắc phục được những điểm yếu, hạn chế của bản thân một cách tự nguyện, chứ không phải do bị ép buộc. Một đứa trẻ sợ Toán sẽ không còn sợ nữa nếu môi trường đó cho phép con được sai và được học theo tốc độ của riêng mình thay vì bị đem ra so sánh với đứa bạn ngồi bên cạnh.

Ba trụ cột của một môi trường “Đồng hành” đúng nghĩa

Nếu bạn đang tìm kiếm hoặc muốn xây dựng một môi trường cho con, hãy nhìn vào 3 tiêu chí cốt lõi mà thầy Đỗ Mạnh Hùng đã đúc kết.

Nơi con được phát huy thế mạnh riêng

Chúng ta thường tốn quá nhiều thời gian để bắt con sửa chữa điểm yếu mà quên mất việc mài giũa điểm mạnh. Nếu con giỏi vẽ nhưng yếu Toán, thay vì bắt con học thêm Toán 7 buổi/tuần, hãy dành thời gian cho con vẽ.

Môi trường tích cực là nơi nhìn thấy ưu điểm của con trước khi nhìn thấy điểm yếu. Khi con được phát huy lợi thế sở trường riêng, con sẽ có sự tự tin. Chính sự tự tin này là động lực để con quay lại khắc phục những điểm yếu khác.

Thầy Hùng nhấn mạnh: “Từng bước một, các con sẽ bớt thời gian lãng phí đi”. Lãng phí ở đây là lãng phí tuổi thơ vào những cuộc đua vô bổ không thuộc về thế mạnh của mình. Khi được đi đúng đường, con sẽ đi rất nhanh và có cơ hội thành công rất lớn trong tương lai.

Nơi con được an toàn để vấp ngã

Môi trường đồng hành không phải là môi trường trải hoa hồng. Đó là nơi cho phép con được đối diện với thử thách nhưng trong tâm thế an toàn.

Ở đó, điểm 4, điểm 5 không phải là thảm họa để trừng phạt, mà là dữ liệu để phân tích.

• Tại sao con bị điểm kém?

• Con hổng kiến thức ở đâu?

• Con cần hỗ trợ gì?

Khi môi trường gia đình và nhà trường loại bỏ được sự phán xét, con sẽ dám mở lòng chia sẻ những vướng mắc thực sự. Và chỉ khi dám đối diện với cái sai, con mới tiến bộ được.

Nơi kiến tạo Tư duy – Tính cách – Ý chí

Đây là điểm mấu chốt nâng tầm quan điểm giáo dục của thầy Đỗ Mạnh Hùng. Thành công trong học tập không chỉ dừng lại ở điểm 10 hay giấy khen. Đó là những thành tích bề nổi.

Môi trường giáo dục đích thực phải là một quá trình phát triển theo chiều sâu:

• Tư duy: Con học cách giải quyết vấn đề chứ không chỉ học thuộc lòng đáp án.

• Tính cách: Con học cách trung thực, trách nhiệm và biết yêu thương.

• Ý chí: Con học cách đứng dậy sau thất bại, biết kiên trì với mục tiêu.

Thầy khẳng định: “Quá trình các con được đồng hành trong học tập cũng là quá trình phát triển định hướng, năng lực, nội tại và ý chí của các con”.

Điểm số có thể bị lãng quên sau một kỳ thi, nhưng ý chí và tư duy sẽ theo con suốt cả cuộc đời, quyết định con sẽ là ai trong xã hội.

Phụ huynh cần làm gì để xây dựng môi trường này ngay tại nhà?

Chúng ta không thể thay đổi hoàn toàn hệ thống giáo dục ở trường, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể kiến tạo một môi trường tích cực ngay trong căn nhà của mình.

Ngừng so sánh – Bắt đầu quan sát

Hãy dán một tờ giấy nhớ lên tủ lạnh: “Con mình là phiên bản duy nhất”. Ngừng việc mang con ra so sánh với con nhà người ta. Sự so sánh là liều thuốc độc giết chết môi trường tích cực. Thay vào đó, hãy quan sát xem con mình thực sự thích gì, giỏi gì và đang gặp khó khăn ở đâu. Sự quan sát thấu đáo mới là khởi đầu của sự đồng hành.

Chuyển từ ra lệnh sang thương lượng

Vì tố chất các con ngày càng giỏi và cái tôi ngày càng lớn, mệnh lệnh không còn hiệu quả. Hãy ngồi xuống và thương lượng, chia sẻ, tâm sự với con.

• Con muốn đạt mục tiêu gì trong kỳ này?

• Con cần bố mẹ hỗ trợ gì?

• Nếu không đạt được, con sẽ chịu trách nhiệm thế nào?

Khi con được tham gia vào quá trình ra quyết định, con sẽ thấy mình được tôn trọng. Môi trường gia đình lúc này trở thành một Team (đội nhóm) cùng tiến.

Đầu tư vào trải nghiệm thay vì chỉ đầu tư vào sách vở

Hãy tạo ra những khoảng không gian để con phát triển tư duy và tính cách. Những chuyến đi thực tế, những buổi làm việc nhà chung, những cuộc trò chuyện về tin tức xã hội… chính là lúc con học được nhiều nhất.

Đừng để môi trường của con chỉ gói gọn trong 4 bức tường và màn hình máy tính. Sự va chạm thực tế sẽ giúp con trưởng thành về bản lĩnh – thứ mà sách vở không dạy hết được.

Lời kết: Hãy là bệ phóng, đừng là lồng kính

Chúng ta đang sống trong một thời đại đầy biến động, và con cái chúng ta là những công dân của thế hệ mới – thông minh hơn nhưng cũng nhạy cảm hơn.

Xây dựng một môi trường học tập tích cực chính là món quà di sản quý giá nhất mà cha mẹ có thể để lại cho con. Không phải là tài sản, không phải là những tấm bằng treo đầy nhà, mà là một bệ phóng tinh thần vững chắc.

Nơi đó, con được là chính mình. Nơi đó, những điểm yếu được bao dung và khắc phục. Nơi đó, những điểm mạnh được chắp cánh bay xa. Và quan trọng nhất, nơi đó nuôi dưỡng nên một con người không chỉ có kiến thức uyên bác, mà còn có một trái tim nóng và một cái đầu đầy bản lĩnh.

Đó chính là sự thành công đích thực và bền vững nhất. Truy cập Blog NovaTeen để nhận thêm nhiều thông tin hữu ích.