Cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy hay con tự chọn ghế: Cuộc chiến định hướng và lời giải từ sự thấu hiểu

Chiếc ghế cuộc đời: Cha mẹ nên đóng sẵn cho con hay trao cho con bộ dụng cụ để tự đóng?

Trong những bữa cơm gia đình Việt, câu chuyện về tương lai của con cái luôn là món ăn tinh thần… khó nuốt nhất. “Con phải thi vào trường chuyên này”, “Con nên học ngành Y cho ổn định”, “Cấm được theo cái nghề ca hát xướng ca vô loài đó”.

Đã bao giờ bạn nghe, hoặc chính bạn đã từng thốt ra những câu như vậy? Tư tưởng Cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy dường như đã ăn sâu vào tiềm thức của thế hệ đi trước. Xuất phát từ tình yêu thương và mong muốn con có một cuộc sống an toàn, sung túc, cha mẹ thường có xu hướng vẽ sẵn một lộ trình, chỉ định sẵn một chiếc ghế êm ái và bắt con ngồi vào.

Nhưng những đứa trẻ hiện đại – thế hệ Gen Z và Alpha – lại có một tư duy khác biệt. Các con khao khát được tự do, được khẳng định cái tôi, và quan trọng nhất: Các con muốn tự chọn ghế để ngồi.

Sự va đập giữa hai luồng tư tưởng này tạo ra những vết rạn nứt vô hình trong gia đình. Vậy rốt cuộc, cha mẹ nên buông tay hay nên nắm chặt? Hãy cùng ngồi lại và suy ngẫm về chiếc ghế này.

Nỗi lòng của người đặt ghế: Sự an toàn hay sự áp đặt nhân danh tình yêu?

Vì sao cha mẹ muốn con “ngồi đâu thì ngồi đấy”?

Không ai thương con bằng cha mẹ. Đó là chân lý. Khi cha mẹ hướng con vào một trường đại học danh tiếng, hay một cơ quan nhà nước ổn định, đó là vì cha mẹ đã nếm trải đủ sự khắc nghiệt của cuộc đời. Cha mẹ nhìn thấy những rủi ro mà con chưa thấy. Chiếc ghế mà cha mẹ chọn, thường là chiếc ghế vững chãi nhất, ít chông gai nhất.

Tâm lý đặt đâu ngồi đấy thực chất là tâm lý bảo bọc. Chúng ta sợ rằng nếu để con tự chọn, con sẽ chọn sai, con sẽ khổ. Và không ai muốn nhìn thấy con mình khổ cả.

Nhưng chiếc ghế êm của bố mẹ có thể là chiếc ghế gai của con

Có một thực tế phũ phàng: Chiếc ghế vừa vặn với thế hệ X, Y chưa chắc đã phù hợp với thế hệ Z.

• Ngày xưa, ổn định là đích đến.

• Ngày nay, trải nghiệm và bứt phá mới là đích đến.

Khi ép con ngồi vào cái ghế mà con không thích, chúng ta vô tình tạo ra những đứa trẻ ngoan nhưng thụ động. Con ngồi đó, làm công việc đó, sống cuộc đời đó, nhưng tâm hồn con đã chết lâm sàng. Con làm để trả nợ kỳ vọng của cha mẹ chứ không phải sống cho cuộc đời rực rỡ của chính mình. Sự áp đặt nhân danh tình yêu đôi khi lại là liều thuốc độc giết chết sự sáng tạo và đam mê của con.

Khi con muốn tự chọn ghế: Tự do hay Tự phát?

Khát vọng được làm chủ cuộc đời

Thế hệ trẻ ngày nay tiếp cận với thế giới phẳng từ rất sớm. Các con nhìn thấy những YouTuber kiếm tiền tỷ, những Start – up công nghệ thay đổi thế giới. Các con nhận ra rằng: Có hàng ngàn chiếc ghế ngoài kia thú vị hơn nhiều so với chiếc ghế văn phòng mà bố mẹ chỉ.

Nhu cầu được tự quyết định là nhu cầu tâm lý cơ bản của tuổi trưởng thành. Khi con nói Con muốn làm cái này, đó là lúc con đang tập đứng trên đôi chân của mình. Việc con muốn tự chọn ghế là dấu hiệu đáng mừng của sự trưởng thành, chứ không phải là sự nổi loạn hay bất hiếu.

Tự do không có định hướng là sự hoang dã

Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng, không phải lựa chọn nào của con cũng đúng. Ở tuổi dậy thì (THCS/THPT), cái nhìn của con đôi khi còn phiến diện, cảm tính và chạy theo trào lưu.

• Con muốn bỏ học làm Streamer vì thấy hào quang, nhưng không thấy sự đào thải khốc liệt.

• Con muốn làm Rapper vì thấy ngầu, nhưng không lường trước được sự bấp bênh.

Nếu cha mẹ buông tay hoàn toàn theo kiểu Mặc kệ nó, đời nó nó lo, con rất dễ chọn nhầm những chiếc ghế gãy, hoặc ngồi vào những chỗ không thuộc về mình. Đó gọi là sự bỏ mặc, chứ không phải tôn trọng.

Lời giải: Đừng chọn ghế hộ con, hãy dạy con cách đóng ghế

Vậy làm sao để dung hòa? Câu trả lời không nằm ở việc cha mẹ quyết hay con quyết. Câu trả lời nằm ở sự Đồng hành.

Chuyển vai trò: Từ đạo diễn sang cố vấn

Thay vì ra lệnh: Con phải thi vào trường Kinh tế, hãy thử đặt câu hỏi: Con thích làm việc với con người hay con số? Con thấy mình giỏi nhất ở điểm nào?

Vai trò của cha mẹ lúc này là cung cấp thông tin, phân tích rủi ro và cơ hội.

• Bố thấy con thích vẽ, nghề thiết kế rất hay, nhưng nó đòi hỏi sự sáng tạo liên tục và áp lực cao. Con có chịu được không?

• Mẹ thấy con muốn làm game thủ, nhưng con đã có kế hoạch B nếu không thành công chưa?

Hãy để con là người đưa ra quyết định cuối cùng dựa trên những dữ liệu mà cha mẹ đã tư vấn. Khi đó, dù thành công hay thất bại, con cũng sẽ học được bài học về sự chịu trách nhiệm.

Trao cho con bộ dụng cụ năng lực

Thay vì tặng con một con cá, hãy trao cho con cái cần câu. Trong triết lý giáo dục của NovaEdu, điều quan trọng nhất không phải là định hướng con làm nghề gì cụ thể, mà là trang bị cho con bộ Năng lực cốt lõi:

• Tư duy phản biện để phân biệt đúng sai.

• Ý chí bền bỉ để không bỏ cuộc khi “ghế gãy”.

• Kỹ năng tự học để thích nghi với mọi loại ghế.

Khi con có đủ năng lực và bản lĩnh, con có thể tự đóng cho mình một chiếc ghế vừa vặn nhất, độc bản nhất, ở bất cứ đâu con muốn. Thậm chí, con có thể tạo ra những chiếc ghế chưa từng tồn tại cho xã hội.

Kết luận – Hạnh phúc là khi con ngồi vững và cười tươi

Cuộc đời là một hành trình dài, và không có chiếc ghế nào là vĩnh cửu. Chiếc ghế hôm nay con chọn có thể sẽ thay đổi vào ngày mai. Điều quan trọng không phải là cái ghế đó làm bằng vàng hay bằng gỗ mà là cảm giác của con khi ngồi trên đó.

Nếu con ngồi trên ngai vàng do cha mẹ sắp đặt mà lòng đầy nước mắt, đó là bi kịch. Nếu con ngồi trên chiếc ghế gỗ mộc mạc do chính tay mình đóng, mồ hôi nhễ nhại nhưng nụ cười rạng rỡ, đó là hạnh phúc.

Cha mẹ hãy dũng cảm lùi lại một bước. Đừng đặt con ngồi đâu thì ngồi đấy. Hãy đặt niềm tin vào con, và ngồi bên cạnh để cổ vũ con tìm ra vị trí xứng đáng nhất của cuộc đời mình. Truy cập Blog NovaTeen để tìm hiểu thêm.