Cha mẹ đang thực sự lắng nghe hay chỉ đang giả vờ nghe? Khoảng cách vô hình trong gia đình

“Mẹ ơi, mẹ có đang nghe con nói không?”: Khi sự im lặng của cha mẹ ồn ào hơn cả tiếng quát mắng

Hãy thử nhớ lại cuộc hội thoại gần nhất giữa bạn và con. Con đi học về, huyên thuyên kể về một chuyện gì đó ở lớp: Mẹ ơi, hôm nay bạn A bị cô phạt… Và phản ứng của bạn là gì? Mắt bạn có nhìn con không, hay đang dán vào màn hình điện thoại check email công việc? Miệng bạn có đáp lại Ừ, thế hả, hay nhỉ, nhưng trong đầu bạn đang tính xem tối nay ăn gì, hay ngày mai phải nộp báo cáo gì?

Chúng ta – những bậc cha mẹ bận rộn của thời đại số – đang mắc phải một căn bệnh: Giả vờ lắng nghe. Chúng ta nghĩ rằng mình đang nghe con, vì tai chúng ta vẫn hoạt động, vẫn bắt được âm thanh. Nhưng thực chất, tâm trí chúng ta đang ở một nơi khác.

Sự có mặt mà như không đối với một đứa trẻ, đặc biệt là lứa tuổi nhạy cảm như THCS, là một sự tổn thương sâu sắc. Nó gieo vào lòng con một niềm tin tai hại: Bố mẹ không quan tâm đến mình, chuyện của mình là vô nghĩa.

Hôm nay, hãy cùng dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật này để xem: Chúng ta đang xây cầu nối hay đang dựng bức tường ngăn cách với con?

Các cấp độ của sự lắng nghe: Bạn đang ở bậc thang nào?

Theo các chuyên gia tâm lý, lắng nghe không chỉ có một kiểu. Nó chia làm 5 cấp độ, và đáng buồn thay, đa số phụ huynh chúng ta thường dừng lại ở cấp độ 3 trở xuống.

Cấp độ 1: Lờ đi

Đây là khi con gọi Bố ơi, và bạn không trả lời. Hoặc bạn gạt đi ngay lập tức: Trật tự đi, bố đang bận. Đây là sự từ chối giao tiếp trực diện. Dù đau đớn, nhưng ít nhất nó… rõ ràng.

Cấp độ 2: Giả vờ nghe

Đây là cấp độ phổ biến nhất và cũng nguy hiểm nhất. Bạn vẫn gật đầu, vẫn đệm những từ vô thưởng vô phạt như Ừ, ừ, Thế à, Ờ. Nhưng nếu con hỏi lại: Mẹ ơi con vừa nói gì?, bạn sẽ ngớ người ra. Sự giả vờ này tạo cho con cảm giác bị lừa dối. Con nhận ra sự hời hợt trong ánh mắt của bạn. Và dần dần, con sẽ học cách giả vờ nói – chỉ nói những chuyện xã giao bề mặt cho xong chuyện.

Cấp độ 3: Nghe chọn lọc

Bạn chỉ nghe những gì bạn muốn nghe. Khi con kể: Hôm nay con được 9 điểm Toán nhưng bị cô mắng vì nói chuyện riêng. Tai bạn lập tức bắt được từ khóa bị cô mắng. Và ngay lập tức, bạn nhảy vào: Tại sao lại nói chuyện? Mẹ đã dặn bao nhiêu lần rồi?. Bạn bỏ qua hoàn toàn chi tiết 9 điểm Toán và cảm xúc của con lúc đó. Việc chỉ chăm chăm nghe lỗi sai để sửa lưng con khiến cuộc trò chuyện biến thành cuộc tra khảo.

Cấp độ 4 & 5: Nghe chăm chú và Nghe thấu cảm

Đây là đích đến mà chúng ta cần hướng tới. Là khi bạn đặt điện thoại xuống, xoay người về phía con, nhìn vào mắt con. Là khi bạn nghe không chỉ để đáp lại, mà để hiểu. Bạn nghe được cả những điều con không nói qua giọng điệu run run hay ánh mắt lảng tránh.

Cái giá phải trả cho sự giả vờ

Con đóng cửa phòng, và đóng luôn cửa lòng

Tại sao càng lớn, con càng ít nói chuyện với bố mẹ? Không phải vì con hết chuyện để kể, mà vì con cảm thấy kể ra cũng vô ích.

• Kể vui thì bố mẹ bảo lo mà học đi.

• Kể buồn thì bố mẹ bảo chuyện cỏn con có gì mà khóc.

• Kể chuyện bạn bè thì bố mẹ ngồi bấm điện thoại.

Khi nhu cầu được lắng nghe không được đáp ứng tại nhà, con sẽ tìm kiếm nó ở nơi khác. Con tìm đến bạn bè, tìm đến mạng xã hội, hoặc tệ hơn là tìm đến những người lạ mặt nhưng sẵn sàng ngồi nghe con hàng giờ. Sự sa ngã của nhiều đứa trẻ tuổi mới lớn thường bắt đầu từ sự cô đơn ngay trong chính ngôi nhà của mình.

Sự mất kết nối thế hệ

Khi cha mẹ chỉ giả vờ nghe, sợi dây kết nối sẽ bị đứt gãy. Cha mẹ không hiểu con đang nghĩ gì, thích gì, sợ gì. Con không hiểu cha mẹ đang lo toan điều gì. Hai thế hệ sống chung dưới một mái nhà nhưng như hai hòn đảo hoang. Chúng ta chỉ gặp nhau ở những câu mệnh lệnh: Ăn cơm đi, Đi tắm đi, Học bài đi. Đó là giao tiếp của Robot, không phải của gia đình.

 Tại sao chúng ta lại khó lắng nghe con đến thế?

Đừng vội tự trách mình. Việc lắng nghe con thực sự rất khó, và nó có nguyên do của nó.

“Tôi ăn muối nhiều hơn anh ăn cơm”

Tâm lý bề trên khiến chúng ta thường xuyên ngắt lời con để đưa ra lời khuyên. Khi con vừa mở miệng than thở: Mẹ ơi môn Lý khó quá. Thay vì đồng cảm, não bộ chúng ta lập tức nhảy số: Khó thì phải học thêm, phải làm bài tập nhiều vào. Chúng ta nghĩ mình đang giúp con giải quyết vấn đề nhanh gọn. Nhưng thực ra, con không cần giải pháp ngay lúc đó. Con cần sự công nhận cảm xúc: Ừ, môn Lý đúng là khó thật con nhỉ.

Sự bận rộn của người lớn

Áp lực cơm áo gạo tiền khiến tâm trí cha mẹ lúc nào cũng như một trình duyệt web mở quá nhiều tab. Chúng ta không đủ dung lượng bộ nhớ để nạp thêm những câu chuyện trẻ con của con. Sự mệt mỏi khiến chúng ta chỉ muốn sự yên tĩnh, và coi lời nói của con là tiếng ồn.

Học cách lắng nghe lại từ đầu

Lắng nghe là một kỹ năng, và tin vui là chúng ta hoàn toàn có thể học lại được.

Quy tắc 3 giây và ánh mắt

Khi con gọi, hãy dừng lại việc đang làm trong 3 giây. Hãy đặt điện thoại úp xuống mặt bàn. Hãy nhìn vào mắt con. Hành động nhỏ này gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: Với bố mẹ, con quan trọng hơn cái email kia.

Lắng nghe để hiểu, không phải để đáp trả

Khi con đang nói, hãy dán băng dính vào miệng mình. Đừng vội ngắt lời. Đừng vội phán xét. Đừng vội dạy đời. Hãy để con nói hết câu. Hãy dùng những câu gợi mở: Rồi sao nữa con?, Lúc đó con thấy thế nào?. Hãy trở thành một chiếc thùng rác cảm xúc để con trút hết nỗi lòng, thay vì trở thành một quan tòa phán xét đúng sai.

Gọi tên cảm xúc

Đây là chìa khóa của sự thấu cảm. Thay vì nói: Có thế mà cũng khóc, nín đi. Hãy nói: Mẹ thấy con đang rất buồn. Mẹ hiểu cảm giác đó. Khi cảm xúc được gọi tên và được chấp nhận, cơn bão lòng của con sẽ dịu đi rất nhanh. Con sẽ cảm thấy mình được tôn trọng, được yêu thương vô điều kiện.

Lời kết: Đừng để sự hối tiếc đến muộn màng

Có một câu nói rất hay: Cha mẹ hãy lắng nghe con khi con còn nhỏ, để khi con lớn lên, con sẽ lắng nghe lại cha mẹ.

Tuổi thơ của con trôi qua rất nhanh. Sẽ đến một lúc nào đó, bạn muốn nghe con kể chuyện, muốn nghe con nhõng nhẽo, nhưng con đã bay xa rồi, hoặc con đã xây một bức tường im lặng quá dày rồi.

Đừng để những cuộc hội thoại trong gia đình chỉ là những tiếng ồn vô nghĩa. Tối nay, khi về nhà, hãy thử bỏ điện thoại xuống, nhìn sâu vào mắt con và hỏi: Ngày hôm nay của con thế nào?. Và nhớ nhé, hãy lắng nghe câu trả lời bằng cả trái tim.

Vì sự lắng nghe chân thành chính là ngôn ngữ tình yêu cao nhất mà cha mẹ có thể dành cho con. Truy cập Blog NovaTeen để tìm hiểu thêm.