Áp lực học tập bắt đầu từ kỳ vọng của người lớn

Vì sao học sinh học nhiều nhưng vẫn mệt mỏi và mất động lực? Góc nhìn từ giáo viên Nguyễn Quỳnh Trang về áp lực vô hình từ phụ huynh và hệ lụy lâu dài.

Áp lực không đến từ bài vở, mà từ kỳ vọng

“Có phụ huynh từng nói với tôi rằng: ‘Con tôi không được phép yếu bất kỳ môn nào.’ Nhưng chính điều đó lại khiến đứa trẻ mệt mỏi nhất.”

Cô Nguyễn Quỳnh Trang – giáo viên trung học phổ thông – cho rằng một trong những áp lực lớn nhất mà học sinh hiện nay phải đối mặt không nằm ở lượng kiến thức, mà nằm ở kỳ vọng rất cao từ người lớn.

Trong suy nghĩ của nhiều phụ huynh, việc con học đều các môn, đạt điểm cao, duy trì thành tích ổn định là điều cần thiết để đảm bảo tương lai. Điều này không sai. Nhưng khi kỳ vọng ấy trở thành một tiêu chuẩn cứng nhắc, nó có thể vô tình biến việc học thành một áp lực kéo dài. Học sinh không chỉ học để hiểu, mà học để không làm bố mẹ thất vọng.

Khi việc học trở thành một cuộc chạy đua không điểm dừng

Một ngày điển hình của nhiều học sinh hiện nay bắt đầu từ sáng sớm với các tiết học chính khóa, tiếp nối bằng lịch học thêm vào buổi chiều và tối. Thời gian nghỉ ngơi, giải trí hay đơn giản là “không làm gì” gần như không còn. Trong nhịp sống đó, học sinh dần quen với việc luôn phải “làm gì đó có ích”. Nếu không học, các em có thể cảm thấy lo lắng, thậm chí có lỗi.

Cô Trang chia sẻ: “Có những em học sinh đạt điểm rất cao, nhưng lúc nào cũng trong trạng thái căng thẳng. Các em không thực sự cảm thấy mình đủ tốt, vì luôn có một tiêu chuẩn cao hơn đang chờ phía trước.” Điều này khiến việc học không còn là một hành trình khám phá, mà trở thành một cuộc chạy đua liên tục – nơi vạch đích luôn bị dời xa.

Động lực bên trong bị thay thế bởi áp lực bên ngoài

Một trong những hệ quả rõ ràng nhất của áp lực kéo dài là sự thay đổi trong động lực học tập. Ban đầu, nhiều học sinh học vì tò mò, vì thích thú với việc khám phá kiến thức mới. Nhưng theo thời gian, động lực này dần bị thay thế bởi những yếu tố bên ngoài:

• Điểm số
• Thành tích
• Sự kỳ vọng của gia đình

Cô Trang kể về một học sinh từng nói với cô: “Em không còn thấy vui khi học nữa. Em học vì em phải học, chứ không phải vì em muốn.” Đây là một dấu hiệu đáng lo ngại. Khi động lực nội tại biến mất, học sinh dễ rơi vào trạng thái học đối phó. Các em vẫn học, vẫn làm bài, vẫn đạt điểm tốt – nhưng không còn cảm thấy kết nối với việc mình đang làm.

Khoảng cách vô hình giữa phụ huynh và con cái

Một trong những vấn đề lớn là phụ huynh và học sinh thường nhìn việc học từ hai góc độ khác nhau. Phụ huynh quan tâm đến kết quả: điểm số, thứ hạng, cơ hội vào trường tốt. Trong khi đó, học sinh lại trải nghiệm quá trình: áp lực, sự mệt mỏi, cảm giác bị so sánh.

Cô Trang nhận xét: “Nhiều phụ huynh chỉ nhìn thấy con mình đang làm tốt hay chưa, mà chưa thực sự nhìn thấy con đang cảm thấy như thế nào.” Khoảng cách này khiến nhiều học sinh không chia sẻ được với gia đình. Các em chọn cách im lặng, tiếp tục cố gắng, cho đến khi không thể chịu đựng được nữa.

Khi thành tích không còn đồng nghĩa với hạnh phúc

Một điều đáng suy nghĩ là: không phải học sinh giỏi nào cũng cảm thấy hạnh phúc. Có những em đạt thành tích cao, nhưng luôn trong trạng thái lo lắng. Các em sợ bị tụt hạng, sợ không giữ được phong độ, sợ không đáp ứng được kỳ vọng. Trong những trường hợp này, thành tích không còn là niềm vui, mà trở thành một áp lực phải duy trì.

Cô Trang cho rằng, nếu việc học chỉ xoay quanh việc đạt điểm cao, học sinh sẽ rất khó xây dựng được một mối quan hệ tích cực với việc học. Và về lâu dài, điều này có thể ảnh hưởng đến cả sức khỏe tinh thần lẫn định hướng cá nhân.

Điều học sinh thực sự cần: Sự thấu hiểu thay vì áp đặt

Theo cô Trang, điều học sinh cần không phải là giảm kỳ vọng hoàn toàn, mà là sự điều chỉnh hợp lý trong cách kỳ vọng.

Phụ huynh có thể:

• Chấp nhận rằng con không cần giỏi tất cả
• Tập trung vào điểm mạnh của con
• Tạo không gian để con được nghỉ ngơi và phục hồi

Quan trọng hơn, hãy dành thời gian lắng nghe con. Không chỉ hỏi “hôm nay con được mấy điểm”, mà hỏi “hôm nay con cảm thấy thế nào”.

Học tập là một hành trình dài, không phải một cuộc thi ngắn

Cô Trang – giáo viên NovaTeen nhấn mạnh rằng, việc học không nên được nhìn như một cuộc đua ngắn hạn, mà là một hành trình dài.

Trong hành trình đó:

• Có lúc tiến nhanh
• Có lúc chậm lại
• Có lúc cần nghỉ ngơi

Nếu học sinh luôn bị đặt trong trạng thái phải chạy, các em sẽ rất khó đi xa.

Kết: Đôi khi, giảm áp lực chính là cách giúp con tiến xa hơn

Việc học vốn không phải là gánh nặng. Nhưng khi bị bao phủ bởi quá nhiều kỳ vọng, nó có thể trở thành một áp lực lớn đối với học sinh. Có lẽ điều quan trọng nhất không phải là làm sao để con học nhiều hơn, mà là làm sao để con có thể học trong một trạng thái cân bằng hơn. Bởi vì khi một đứa trẻ cảm thấy an toàn và được thấu hiểu, động lực học tập sẽ không cần phải ép buộc – nó sẽ tự nhiên xuất hiện.

Tìm hiểu thêm thông tin và kiến thức hữu ích tại Blog NovaTeen

Nếu phụ huynh và học sinh đang tìm kiếm một môi trường học tập uy tín, lộ trình rõ ràng và phương pháp học hiệu quả để chuẩn bị tốt cho các kỳ thi quan trọng, NovaTeen chính là lựa chọn đáng tin cậy.

Tự hào là đơn vị giáo dục được Bộ GD&ĐT công nhận, với hơn 10 năm kinh nghiệm đồng hành cùng 10.000+ học sinh trên toàn quốc, NovaTeen quy tụ đội ngũ giáo viên giỏi đến từ các trường chuyên, áp dụng phương pháp giảng dạy hiện đại và lộ trình học tập khoa học. Trung tâm mang đến môi trường học tập thân thiện, sáng tạo và hiệu quả, giúp học sinh tự tin chinh phục các kỳ thi quan trọng và hướng tới mục tiêu đỗ vào các trường THPT công lập trên toàn quốc.