Áp lực thi vào lớp 10: Khi một kỳ thi trở thành “cuộc đua đầu đời”

Có một nghịch lý đang diễn ra trong giáo dục hiện nay. Kỳ thi vào lớp 10 – vốn chỉ là một bước chuyển cấp – lại trở thành một trong những kỳ thi căng thẳng nhất đối với học sinh và phụ huynh, đặc biệt ở các thành phố lớn như Hà Nội hay TP.HCM.

Ở Hà Nội, năm 2026 dự kiến có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS nhưng chỉ khoảng 88.000 em có suất vào trường công lập. Điều đó đồng nghĩa với việc gần 60.000 học sinh có thể không đỗ công lập, một con số đủ để khiến bất kỳ gia đình nào cũng phải lo lắng .

Nhưng áp lực không chỉ nằm ở những con số.

“Có những học sinh lớp 9 mà tôi gặp, các em không còn học vì muốn hiểu bài. Các em học vì sợ trượt.”
— Giáo viên Nguyễn Quỳnh Trang

Khi lớp 9 không còn là một năm học bình thường

Với nhiều học sinh, lớp 9 không còn là năm học cuối cấp. Nó là điểm khởi đầu của một cuộc đua. Việc học thêm, luyện đề, thi thử bắt đầu từ rất sớm. Thậm chí có những em đã định hướng thi lớp 10 ngay từ khi bước vào cấp 2. Trong khi đó, những thay đổi về quy chế thi, lịch thi hay môn thi lại khiến học sinh luôn trong trạng thái bất an.

Có thời điểm, hơn 90.000 học sinh rơi vào tình trạng phải ôn tập nhiều môn cùng lúc chỉ vì chưa biết môn thi thứ ba là gì. Điều này khiến việc học không còn tập trung, mà trở thành một dạng “phòng thủ” trước mọi khả năng .

Góc nhìn từ người đứng lớp

Là giáo viên trực tiếp giảng dạy học sinh cuối cấp, cô Nguyễn Quỳnh Trang nhìn thấy rõ điều mà nhiều người lớn không để ý. “Áp lực không chỉ đến từ kỳ thi. Nó đến từ kỳ vọng, từ sự so sánh, và từ cảm giác nếu không đỗ thì mình đã thất bại.”

Theo cô, nhiều học sinh lớp 9 hiện nay mang một tâm lý rất đặc biệt. Các em không sợ khó, nhưng lại sợ sai. Không sợ học nhiều, nhưng sợ không đủ.

Điều đáng nói là áp lực này không phải lúc nào cũng đến từ nhà trường. Đôi khi nó đến từ chính môi trường xung quanh: bạn bè học thêm, phụ huynh lo lắng, các con số về tỷ lệ chọi liên tục được nhắc đến.

Một kỳ thi “nhỏ”, nhưng hệ quả không nhỏ

Trong lý thuyết, nếu không đỗ công lập, học sinh vẫn còn nhiều lựa chọn khác như trường tư thục, trung tâm giáo dục thường xuyên hoặc học nghề. Nhưng trong thực tế, kỳ thi lớp 10 vẫn mang một ý nghĩa rất lớn.

Nó gắn với suy nghĩ rằng: vào được trường công lập là “an toàn”, là “đi đúng hướng”. Ngược lại, trượt công lập dễ bị xem như một bước lùi. Chính cách nhìn này khiến kỳ thi trở nên nặng nề hơn bản chất của nó.

Cô Trang – Giáo viên NovaTeen chia sẻ: “Có những học sinh học rất tốt, nhưng chỉ vì một kỳ thi không như mong muốn mà mất tự tin trong một thời gian dài. Điều này đáng lo hơn cả việc trượt hay đỗ.”

Khi áp lực bắt đầu quá sớm

Một thực tế đáng suy ngẫm là nhiều học sinh bắt đầu chuẩn bị cho kỳ thi lớp 10 từ rất sớm. Có em mới vào lớp 6 đã được định hướng học thêm để “giữ phong độ”. Có em lớp 7, lớp 8 đã tham gia các lớp luyện thi. Điều này vô hình trung kéo dài áp lực suốt nhiều năm.

Trong khi đó, việc thiếu trường công lập ở một số khu vực đông dân khiến sự cạnh tranh ngày càng gay gắt. Có ý kiến cho rằng mức độ căng thẳng của kỳ thi này thậm chí còn vượt cả kỳ thi đại học .

Điều mà phụ huynh ít khi nhận ra

Theo cô Trang, vấn đề không nằm ở việc kỳ thi khó hay dễ. “Điều đáng nói là cách chúng ta nhìn nhận kỳ thi đó.”

Khi một kỳ thi được xem là “cánh cửa duy nhất”, áp lực sẽ tăng lên gấp nhiều lần. Nhưng nếu coi đó là một trong nhiều lựa chọn, tâm lý của học sinh sẽ khác. Có những học sinh không đỗ công lập nhưng lại phát triển rất tốt ở môi trường khác. Và cũng có những em đỗ vào trường top nhưng lại mất phương hướng vì không theo kịp áp lực mới.

Một cách tiếp cận khác

Thay vì tập trung vào việc làm sao để con “đỗ bằng mọi giá”, có lẽ phụ huynh cần đặt lại câu hỏi. Con mình đang cần điều gì trong giai đoạn này? Một môi trường cạnh tranh cao, hay một môi trường phù hợp để phát triển từng bước?

Kỳ thi lớp 10 quan trọng, nhưng không phải là tất cả. Nó không quyết định hoàn toàn tương lai của một đứa trẻ, nhưng cách chúng ta đối diện với kỳ thi đó lại có thể ảnh hưởng rất lâu dài.

Kết

“Điều tôi mong nhất không phải là học sinh đỡ áp lực hơn. Mà là các em hiểu rằng áp lực đó không định nghĩa giá trị của mình.”  – Giáo viên Nguyễn Quỳnh Trang

Kỳ thi lớp 10 sẽ vẫn còn đó, với những con số, tỷ lệ chọi và sự cạnh tranh ngày càng lớn. Nhưng có lẽ điều quan trọng hơn là cách mỗi gia đình và mỗi học sinh nhìn nhận nó. Bởi đôi khi, điều khiến một kỳ thi trở nên đáng sợ không phải là độ khó của đề bài. Mà là ý nghĩa mà chúng ta gán cho nó.

Tìm hiểu thêm thông tin và kiến thức hữu ích tại Blog Novateen

Nếu phụ huynh và học sinh đang tìm kiếm một môi trường học tập uy tín, lộ trình rõ ràng và phương pháp học hiệu quả để chuẩn bị tốt cho các kỳ thi quan trọng, NovaTeen chính là lựa chọn đáng tin cậy.

Tự hào là đơn vị giáo dục được Bộ GD&ĐT công nhận, với hơn 10 năm kinh nghiệm đồng hành cùng 10.000+ học sinh trên toàn quốc, NovaTeen quy tụ đội ngũ giáo viên giỏi đến từ các trường chuyên, áp dụng phương pháp giảng dạy hiện đại và lộ trình học tập khoa học. Trung tâm mang đến môi trường học tập thân thiện, sáng tạo và hiệu quả, giúp học sinh tự tin chinh phục các kỳ thi quan trọng và hướng tới mục tiêu đỗ vào các trường THPT công lập trên toàn quốc.