Đồng hành cùng con ở bậc Trung học cơ sở trở nên đặc biệt quan trọng khi đây là giai đoạn trẻ được kỳ vọng đã đủ tự giác để tự chịu trách nhiệm cho việc học. Thế nhưng, trên thực tế, đây lại là thời điểm nhạy cảm, khi các em phải đồng thời đối diện với những thay đổi về tâm sinh lý, môi trường học tập và áp lực từ kỳ vọng của người lớn.
Trong một buổi tọa đàm trò chuyện cùng phụ huynh và học sinh, Thầy Đỗ Mạnh Hùng đã chia sẻ nhiều góc nhìn sâu sắc về những khó khăn của trẻ ở giai đoạn này, cũng như đề xuất một cách tiếp cận mang tính nền tảng: đồng hành cùng con, thay vì chỉ tập trung vào kết quả học tập. Từ cuộc trò chuyện đó, ba yếu tố cốt lõi được nhấn mạnh như những “điểm tựa” quan trọng nhất giúp học sinh THCS học tập hiệu quả và phát triển bền vững: niềm tin, động lực và môi trường học tập.
Thầy Đỗ Mạnh Hùng – trong ấn tượng của nhiều người là chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục với nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực đào tạo và phát triển hệ sinh thái giáo dục bền vững.
Suốt từ những năm 2015, thầy vẫn luôn cần mẫn suy tư với những hoạt động và những cống hiến của mình cho nền giáo dục nước nhà. Với những đóng góp của mình, thầy đã nhận được bằng khen của bộ trưởng bộ giáo dục và đào tạo trong 2 năm liền 2018 và 2019.
Đồng hành cùng con là gì – và không phải là gì?
Khi được hỏi về cách định nghĩa “đồng hành” trong quá trình học cùng con, Thầy Đỗ Mạnh Hùng nhấn mạnh rằng đồng hành không phải là làm thay, cũng không phải là kiểm soát từng bước đi của con. Đồng hành là sự hiện diện đúng lúc, đủ sâu và phù hợp với từng giai đoạn phát triển của trẻ.
Ở bậc THCS, trẻ bắt đầu hình thành cái tôi rõ ràng hơn, muốn được công nhận, được lắng nghe và được tôn trọng. Nếu người lớn vẫn giữ cách tiếp cận như khi con còn ở tiểu học – nhắc nhở liên tục, can thiệp quá sâu, hoặc đặt nặng kết quả – thì rất dễ tạo ra khoảng cách thay vì sự kết nối.
Đồng hành, theo nghĩa đó, là:
- Hiểu con đang ở đâu trong hành trình phát triển
- Nhận ra con đang cần hỗ trợ ở điểm nào
- Và sẵn sàng điều chỉnh cách đồng hành theo sự thay đổi của con
Chính vì vậy, đồng hành không phải là một hành động đơn lẻ, mà là một quá trình dài, đòi hỏi sự kiên nhẫn, thấu hiểu và linh hoạt từ phía người lớn.
Vì sao THCS là giai đoạn “dễ tổn thương” nhất?
Nhiều phụ huynh thường bất ngờ khi con bước vào THCS và bắt đầu có những biểu hiện thay đổi: học kém đi, ít chia sẻ hơn, dễ cáu gắt hoặc mất động lực học tập. Điều này không hẳn xuất phát từ sự lười biếng hay thiếu ý thức, mà phần lớn đến từ những biến động mạnh mẽ mà trẻ đang trải qua.
Ở độ tuổi này, trẻ phải:
- Thích nghi với chương trình học nặng và trừu tượng hơn
- Làm quen với nhiều thầy cô, nhiều cách dạy khác nhau
- Đối diện với so sánh, đánh giá và áp lực thành tích
- Trải qua những thay đổi tâm sinh lý mà chính các em cũng chưa kịp hiểu
Nếu không có sự đồng hành phù hợp, trẻ rất dễ đánh mất sự tự tin vốn có, dẫn đến việc học tập trở nên nặng nề và căng thẳng hơn.
Ba yếu tố nền tảng giúp trẻ học tốt và giữ được tinh thần tích cực
Theo Thầy Đỗ Mạnh Hùng, để một học sinh THCS có thể học tập hiệu quả và duy trì tinh thần tích cực, cần nhìn nhận đồng thời ba yếu tố quan trọng: niềm tin – động lực – cách thức và môi trường học tập. Đây không phải là những yếu tố tách rời, mà liên kết chặt chẽ và tác động qua lại lẫn nhau.
Niềm tin – nền móng của sự phát triển
Niềm tin là yếu tố đầu tiên và quan trọng nhất. Trẻ cần niềm tin vào chính bản thân mình, đồng thời cần cảm nhận được niềm tin từ gia đình, thầy cô và bạn bè.
Khi một đứa trẻ tin rằng mình có khả năng tiến bộ, các em sẽ dám thử, dám sai và dám học. Ngược lại, nếu trẻ thường xuyên nhận được thông điệp rằng “con không đủ giỏi”, “con học kém”, hoặc chỉ được ghi nhận khi đạt kết quả cao, niềm tin đó sẽ dần bị bào mòn.
Thầy Đỗ Mạnh Hùng cho rằng, niềm tin không đến từ lời khen sáo rỗng, mà từ:
- Sự ghi nhận nỗ lực thay vì chỉ nhìn vào điểm số
- Thái độ tôn trọng khi con gặp khó khăn
- Cảm giác an toàn khi được sai và được sửa
Khi gia đình và thầy cô thể hiện niềm tin một cách nhất quán, trẻ sẽ học được cách tin vào chính mình – một năng lực quan trọng không chỉ trong học tập mà còn trong cuộc sống sau này.
Động lực – sức mạnh nội tâm giúp con đi đường dài
Nếu niềm tin là nền móng, thì động lực chính là động cơ giúp trẻ tiến về phía trước. Một học sinh có động lực sẽ không chỉ học vì bài kiểm tra hay vì sợ bị trách mắng, mà vì hiểu được ý nghĩa của việc học đối với chính mình.
Ở bậc THCS, nhiều trẻ mất động lực học tập vì:
- Không thấy được mục đích của việc học
- Bị so sánh liên tục với bạn bè
- Cảm thấy nỗ lực của mình không được ghi nhận
Theo Thầy Đỗ Mạnh Hùng, động lực bền vững cần được xây dựng từ bên trong, thông qua:
- Việc giúp con hiểu “vì sao mình học”
- Trao cho con quyền được đặt mục tiêu phù hợp với bản thân
- Tạo cơ hội để con cảm nhận được sự tiến bộ của chính mình
Khi trẻ có động lực, các em sẽ chủ động hơn, kiên trì hơn và có khả năng vượt qua khó khăn tốt hơn – ngay cả khi không có sự giám sát liên tục từ người lớn.
Cách thức và môi trường học tập – yếu tố quyết định hiệu quả
Yếu tố thứ ba, nhưng không kém phần quan trọng, là cách thức và môi trường học tập. Một môi trường học tập phù hợp không chỉ giúp trẻ học hiệu quả hơn, mà còn giảm bớt áp lực và sự mệt mỏi trong quá trình học.
Thầy Đỗ Mạnh Hùng nhấn mạnh rằng: “Học tập không nhất thiết phải quá vất vả, nhưng cần đúng cách.”
Một môi trường học tập tốt cần:
- Phù hợp với năng lực và nhịp độ của từng học sinh
- Khuyến khích sự chủ động thay vì học thụ động
- Tạo cảm giác an toàn để trẻ dám đặt câu hỏi và bày tỏ quan điểm
Bên cạnh đó, cách thức học cũng cần được điều chỉnh linh hoạt. Không phải học càng nhiều giờ thì hiệu quả càng cao. Quan trọng hơn là giúp trẻ tìm ra phương pháp học phù hợp, để mỗi nỗ lực bỏ ra đều mang lại sự tiến bộ rõ ràng.
Khi ba yếu tố kết nối với nhau
Niềm tin, động lực và môi trường học tập không tồn tại độc lập. Chúng liên kết và bổ trợ cho nhau trong suốt hành trình học tập của trẻ. Một môi trường học tập tích cực sẽ củng cố niềm tin. Niềm tin giúp trẻ duy trì động lực. Và động lực, ngược lại, khiến trẻ chủ động tìm kiếm môi trường học tập phù hợp hơn cho mình.
Chính vì vậy, câu chuyện đồng hành cùng con ở bậc THCS không thể chỉ dừng lại ở việc “con học được bao nhiêu điểm”, mà cần nhìn sâu hơn vào những yếu tố nền tảng đang âm thầm ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ mỗi ngày.
Đồng hành để con không phải đi một mình
Đồng hành cùng con ở giai đoạn THCS không phải là áp đặt con phải trở thành ai, mà là giúp con hiểu mình là ai và mình đang đi đâu. Khi trẻ được tin tưởng, được khơi gợi động lực và được học trong một môi trường phù hợp, việc học sẽ không còn là gánh nặng mà trở thành một hành trình khám phá và trưởng thành.
Và có lẽ, giá trị lớn nhất của sự đồng hành không nằm ở thành tích trước mắt, mà ở việc giúp con hình thành nội lực để tự tin bước tiếp – không chỉ trong những năm tháng đi học, mà suốt cả cuộc đời.
Xem thêm thông tin chi tiết tại Blog NovaTeen
