Khủng hoảng điểm số tuổi dậy thì: Đừng biến việc học thành cuộc chạy đua không hồi kết

Có một buổi tối muộn nào đó, bạn ngồi lặng lẽ bên bàn ăn, trên tay là tờ kết quả học tập giữa kỳ của con. Những con số không biết nói dối, nhưng chúng lại có khả năng sát thương ghê gớm. Điểm Toán tụt dốc, tiếng Anh lẹt đẹt, và những lời phê bình về việc con mất tập trung trên lớp.

Cảm giác lúc đó là gì? Là thất vọng? Là lo lắng? Hay là nỗi sợ hãi mơ hồ rằng con mình đang bắt đầu trượt dài và sẽ bị bỏ lại phía sau trong một xã hội đầy rẫy sự cạnh tranh này? Ngay lập tức, bạn muốn đồng hành cùng con để khắc phục tình trạng này.

Và rồi, như một phản xạ tự nhiên của tình thương và trách nhiệm, chúng ta bắt đầu hành động. Điện thoại của bạn nóng lên với những cuộc gọi tìm thầy, tìm lớp. Lịch trình của con bắt đầu dày đặc hơn. Những bữa cơm vội vàng hơn để kịp giờ đưa đón. Chúng ta tin rằng, sự bận rộn này là liều thuốc duy nhất để cứu vãn tình hình. Chúng ta tin rằng: Cứ học thêm là sẽ giỏi, cứ thêm thầy là sẽ thêm kiến thức.

Cơn nghiện học thêm và nỗi sợ hãi của cha mẹ

Khi sự lo lắng biến thành hành động sai lầm

Chúng ta cần thẳng thắn với nhau một điều: Việc tìm lớp học thêm cho con, đôi khi là để giải tỏa tâm lý cho bố mẹ nhiều hơn là giải quyết vấn đề kiến thức cho con.

Khi thấy con học sa sút ngay lập tức cha mẹ sẽ rơi vào trạng thái bất an. Sự bất an này đến từ áp lực đồng trang lứa của chính người lớn: Nhìn con nhà hàng xóm, nhìn con của đồng nghiệp đạt giải này giải kia, chúng ta vô thức so sánh và cảm thấy con mình đang bị thiếu hụt.

Để lấp đầy nỗi bất an đó, chúng ta chọn cách làm một cái gì đó và cái gì đó dễ nhất, nhanh nhất chính là đăng ký một khóa học.

• Con yếu Toán? Tìm ngay một lò luyện thi Toán nổi tiếng.

• Con chán Văn? Mời ngay một gia sư kèm riêng 1-1.

Chúng ta thay đổi môi trường học cho con liên tục. Thấy chỗ này học 1-2 tháng chưa tiến bộ, ta lại chuyển sang chỗ khác. Hành động thêm nhiều chỗ học, thay đổi các lớp học cho con diễn ra như một phản xạ có điều kiện. Nhưng chúng ta quên mất rằng việc học không giống như việc uống thuốc kháng sinh – không phải cứ tăng liều là sẽ khỏi bệnh nhanh hơn.

Sự quá tải và phản ứng ngược của não bộ

Hãy tưởng tượng bạn là một nhân viên văn phòng. Sáng bạn làm việc cho sếp A theo phong cách tỉ mỉ. Chiều bạn phải làm báo cáo cho sếp B theo phong cách sáng tạo. Tối về bạn lại phải họp với sếp C theo phong cách kỷ luật thép. Bạn có mệt không? Chắc chắn là có. Và liệu bạn có làm tốt được việc nào không? E là không thể.

Đó chính xác là những gì đang diễn ra với một đứa trẻ khi phải học quá nhiều nơi học thêm.

Mỗi thầy cô, mỗi trung tâm đều có một phương pháp truyền đạt khác nhau.

• Ở trường, cô giáo dạy cách giải A.

• Ở lớp học thêm thứ nhất, thầy dạy cách giải B (được gọi là mẹo nhanh).

• Ở chỗ gia sư, lại được hướng dẫn cách tư duy C.

Não bộ của trẻ ở độ tuổi 12 – 15 chưa đủ sự linh hoạt và bản lĩnh để sàng lọc và tổng hợp tất cả các luồng thông tin trái chiều đó. Khi bị nhồi vào quá nhiều môi trường khác nhau, con sẽ bị loạn.

Thầy Đỗ Mạnh Hùng – Chủ tịch Hội đồng quản trị NovaEdu nhấn mạnh: “Khi thêm nhiều những lớp học, thêm nhiều môi trường học khác nhau thì sẽ càng làm cho con có cảm giác áp lực, tâm lý chán nản và bị thụt lùi đi”.

Sự thụt lùi này không chỉ là về điểm số. Nó nguy hiểm hơn: Nó là sự thụt lùi về động lực. Con bắt đầu coi việc học là một sự tra tấn, một nghĩa vụ trả nợ cho bố mẹ chứ không còn là niềm vui khám phá. Và khi sự chán nản xuất hiện, cánh cửa tri thức coi như đã đóng lại một nửa.

Đi tìm lời giải: Vì sao học đơn giản lại tốt hơn học phức tạp?

Cạm bẫy của kiến thức nâng cao

Có một thực tế là chương trình giáo dục phổ thông hiện nay đã khá nặng. Khối lượng kiến thức mà các con phải tiếp thu trên trường lớp chính khóa là rất lớn. Tuy nhiên, tâm lý sính kiến thức nâng cao khiến nhiều phụ huynh coi thường những kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa.

Chúng ta thường nghe những câu như: “Bài trong sách dễ quá, con phải học những cái khó hơn mới thi đậu được”. Thế là con bị đẩy đi học những lớp chuyên đề, những lớp giải bài tập khó trong khi cái gốc rễ lại chưa bám sâu. Đôi khi việc học chỉ cần học đúng, học đủ, học đơn giản mà lại tinh tế và đủ chiều sâu.

Câu nói này đáng để chúng ta phải suy ngẫm hàng giờ.

• Đơn giản không có nghĩa là hời hợt.

• Tinh tế là khả năng hiểu thấu đáo bản chất của vấn đề từ những điều cơ bản nhất.

Một học sinh giỏi thực sự không phải là người nhớ được 100 công thức giải nhanh mà là người chỉ cần dùng 1 nguyên lý cơ bản để giải quyết được 100 bài toán khác nhau. Đó gọi là năng lực tư duy. Việc học quá nhiều lớp học thêm thường tập trung vào việc dạy ngọn (cách giải) mà bỏ quên cái gốc (tại sao lại giải như vậy).

Hệ lụy đường dài của việc mất gốc

Khi con bị ép học quá nhiều kiến thức nâng cao bổ trợ trong khi thời gian tự học, tự ngẫm nghĩ không có, con sẽ rơi vào tình trạng học vẹt.

Con có thể làm rập khuôn một dạng bài rất nhanh nhưng khi đề bài đổi đi một chút thì con sẽ tắc tịt. Đây là minh chứng rõ nhất của việc thiếu chiều sâu.

Hệ lụy đó là gì? Là khi lên cấp 3 (THPT), lượng kiến thức tăng vọt về độ khó và tính trừu tượng. Những học sinh có nền tảng THCS lỏng lẻo sẽ sụp đổ rất nhanh. Lúc đó, dù có đi học thêm 7 ngày/tuần cũng không thể bù đắp lại lỗ hổng của 4 năm cấp 2. Cái giá phải trả cho việc chạy đua số lượng chính là sự gãy đổ về chất lượng trong dài hạn.

Chân dung của người đồng hành đúng nghĩa

Nếu việc đưa đón con đi học thêm không phải là cách tốt nhất, vậy phụ huynh nên làm gì? Câu trả lời nằm ở sự chuyển dịch vai trò: Từ người quản lý sang người đồng hành.

Đồng hành là thấu hiểu tâm lý tuổi dậy thì

Độ tuổi THCS là giai đoạn dở dở ương ương nhất của đời người. Con không còn là trẻ con để nghe lời răm rắp, nhưng chưa đủ là người lớn để tự quyết định mọi thứ.

Sự sa sút trong học tập ở lứa tuổi này đôi khi không xuất phát từ việc con kém thông minh mà xuất phát từ những rối ren trong tâm lý.

• Một lời trêu chọc của bạn bè.

• Một sự thiếu tự tin về ngoại hình.

• Một nỗi buồn vu vơ không tên.

• Hay cảm giác cô đơn ngay trong chính ngôi nhà của mình.

Tất cả những điều đó đều có thể khiến con chểnh mảng việc học. Lúc này, con không cần một giáo viên dạy thêm Toán mà điều con cần là một người bên cạnh biết lắng nghe.

Thầy Hùng chia sẻ rằng, điều tuyệt vời nhất dành cho các bạn tuổi này là: “Khi có bất kể vấn đề gì, kể cả vấn đề về tâm lý, về tinh thần hay là các vướng mắc thực sự trong từng môn học, các con được giải đáp, các con có nơi để có thể chia sẻ”.

Đồng hành, nghĩa là bố mẹ phải trở thành cái nơi an toàn đó. Nơi mà con dám nói “Mẹ ơi, con chán học quá” mà không sợ bị ăn mắng. Nơi mà con dám thú nhận “Bố ơi, bài này thầy cô giảng mà mãi con không hiểu” mà không sợ bị chê là dốt. Khi tâm lý được cởi trói  trí tuệ mới có thể thăng hoa.

Đồng hành là trao quyền làm chủ kiến thức

Thay vì tìm người dạy cho con, hãy dạy con cách tự học.

Thầy Hùng nhấn mạnh mục tiêu tối thượng: “Làm thế nào để các con học đến đâu, các con có khả năng thấu hiểu đến đó, làm chủ được kiến thức của mình”.

Làm chủ ở đây có nghĩa là con phải là người chủ động trong việc nạp kiến thức.

• Bớt một buổi học thêm, dành thời gian đó để con tự ngồi đọc lại sách giáo khoa.

• Khuyến khích con tự đặt câu hỏi Tại sao? thay vì chỉ hỏi Làm thế nào?.

• Cùng con xây dựng thời gian biểu hợp lý, nơi mà việc học và việc chơi được cân bằng.

Khi con tự mình giải được một bài toán khó mà không cần nhờ thầy cô, cảm giác chiến thắng đó sẽ khiến con yêu thích việc học hơn gấp ngàn lần lời hứa thưởng tiền hay quà của bố mẹ.

Hành động cho cha mẹ

Bước 1: Cai nghiện học thêm

Hãy dũng cảm rà soát lại lịch học của con. Hãy tự hỏi:

• Lớp học thêm này có thực sự cần thiết không?

• Con có vui vẻ khi đến lớp này không?

• Con có thực sự hiểu bài hay chỉ đi chép bài?

Nếu câu trả lời là “Không”, hãy mạnh dạn cắt bỏ. Đừng sợ con rảnh rỗi. Sự rảnh rỗi là lúc não bộ được sắp xếp lại thông tin và sáng tạo. Hãy trả lại cho con những buổi tối được ăn cơm thong thả cùng gia đình thay vì gặm bánh mì trên xe máy.

Bước 2: Tái thiết lập kết nối

Mỗi ngày, hãy dành ít nhất 15-30 phút để nói chuyện với con. Nhưng xin nhớ kỹ: Không nói chuyện học tập trong 15 phút này. Hãy nói về thần tượng của con, về bộ phim con đang xem, về bạn bè của con ở lớp. Khi kết nối tình cảm giữa cha mẹ và con cái được khôi phục, con sẽ tự động muốn chia sẻ những khó khăn trong việc học với bạn. Lúc đó, lời khuyên của bạn mới có trọng lượng.

Bước 3: Tập trung vào chất lượng nền tảng

Nếu con đang yếu, đừng bắt con chạy theo bài nâng cao. Hãy quay lại những điều cơ bản nhất.

• Mua những cuốn sách bài tập cơ bản, sát sườn với sách giáo khoa.

• Khích lệ con làm những bài dễ trước để lấy lại sự tự tin.

• Tuyệt đối không so sánh con với bất kỳ ai khác. Sự tiến bộ của con ngày hôm nay so với chính con ngày hôm qua mới là điều quan trọng nhất.

Bước 4: Tìm kiếm người đồng hành thay vì người dạy kèm

Nếu thực sự cần sự hỗ trợ từ bên ngoài, hãy tìm những môi trường hoặc những người thầy có tư duy gợi mở, biết cách truyền cảm hứng và quan tâm đến tâm lý của trẻ. Một người thầy giỏi là người làm cho con thấy môn học đó thú vị, chứ không phải người nhồi nhét cho con nhiều bài tập nhất.

Lời kết: Hãy để con được tự thiết kế cuộc đời mình

Quay trở lại với câu chuyện ban đầu. Khi bạn cầm bảng điểm sa sút của con, hãy hít một hơi thật sâu. Đó không phải là tờ giấy báo tử cho tương lai của con. Đó chỉ là một tín hiệu giao thông, báo hiệu rằng con đang cần đi chậm lại, cần kiểm tra lại động cơ và cần nạp thêm nhiên liệu tinh thần.

Thầy Đỗ Mạnh Hùng và NovaTeen luôn tin rằng, mỗi đứa trẻ đều có một tiềm năng riêng biệt. Nhiệm vụ của giáo dục và của cả cha mẹ không phải là đúc tất cả các con vào một khuôn mẫu thành công giống nhau mà là tạo ra môi trường để hạt mầm bên trong con được nảy nở.

Việc học tập, suy cho cùng là để con tìm thấy chính mình và tìm thấy lời giải cho cuộc sống của mình. Đó là một hành trình dài và gian nan. Trên hành trình đó, con không cần một huấn luyện viên cầm roi thúc giục phía sau. Con cần một người bạn đồng hành tin cậy đi ngay bên cạnh.

Hãy dũng cảm buông bớt áp lực để đôi vai con nhẹ gánh hơn. Hãy dũng cảm bớt đi một lớp học thêm để thêm vào một giờ yêu thương. Và hãy tin rằng, khi có điểm tựa vững vàng từ gia đình, con sẽ tự biết cách bật xa.

Vì sự đơn giản nhưng tinh tế, bao giờ cũng chứa đựng một sức mạnh khổng lồ. Truy cập Blog NovaTeen để nhận thêm nhiều thông tin hữu ích.