“Nghiện” TikTok và cuộc khủng hoảng tập trung: Lời cảnh tỉnh từ chuyên gia giáo dục

Giáo dục hiện đại không chỉ là chuyện điểm số, mà là khơi dậy niềm tin rằng mỗi đứa trẻ đều có thể tự thiết kế cuộc đời mình. Nhưng điều đó sẽ mãi chỉ là lý tưởng nếu học sinh dần đánh mất một năng lực cốt lõi – khả năng tập trung. Trong bối cảnh giới trẻ ngày càng dành hàng giờ để xem những video ngắn trên TikTok, câu hỏi đặt ra không chỉ là làm sao để con “bớt dùng điện thoại”, mà sâu xa hơn: “Làm thế nào để giành lại không gian cho tư duy sâu và sự tập trung bền bỉ?”

TikTok – “Cái bẫy” của sự phân tâm

Theo thống kê, người Việt dành trung bình hơn 6 giờ mỗi ngày trên Internet, trong đó phần lớn thời gian thuộc về mạng xã hội. Với học sinh, TikTok không chỉ là công cụ giải trí, mà đang dần trở thành một thói quen tiêu thụ nội dung mang tính phản xạ.

Điều đáng nói không chỉ là thời gian bị tiêu tốn, mà là cách nền tảng này tái định hình khả năng tập trung. Khi não bộ quen với việc tiêu thụ các nội dung “mì ăn liền” liên tục, nó dần trở nhân lười nhác khi phải tiếp cận với những nội dung dài và phức tạp.

Một nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng, trẻ sử dụng mạng xã hội quá 3 giờ mỗi ngày có nguy cơ cao gặp các vấn đề về tâm lý như lo âu và trầm cảm. Tuy nhiên, một hệ quả ít được chú ý hơn nhưng mang tính nền tảng, đó là sự suy giảm khả năng tập trung – nền tảng của việc học

Thầy Đỗ Mạnh Hùng, CEO của Công ty Cổ phần Công nghệ Giáo dục Nova (NovaEdu), người đã có nhiều năm nghiên cứu về tác động của công nghệ đến tâm lý học đường, chia sẻ:

“Trong quá trình làm việc với hàng nghìn học sinh, tôi nhận thấy một thực tế đáng báo động: khả năng duy trì sự tập trung để đọc một cuốn sách dày hay giải một bài toán logic đang giảm sút rõ rệt. Các em quen với nhịp tiếp nhận thông tin ‘nhanh, ngắn, gây sốc’ của TikTok, đến nỗi não bộ gặp khó  khi phải xử lý những nhiệm vụ đòi hỏi tư duy liên tục và kéo dài. Đây là hệ quả của việc các em bị ‘huấn luyện’ để trở nên phân tán thường xuyên.”

Giải pháp nào để “cứu vãn” sự tập trung?

Không thể phủ nhận mạng xã hội có những lợi ích nhất định trong việc kết nối và sáng tạo. Vấn đề cốt lõi không phải là cấm đoán, mà là kiến tạo lại môi trường sống và học tập, nơi trẻ có thể phát triển “cơ bắp tập trung” của mình.

Theo các chuyên gia, việc đặt ra giới hạn thời gian là cần thiết, nhưng chưa đủ. Quan trọng hơn là tạo ra những điều kiện để học sinh khôi phục và rèn luyện lại khả năng tập trung của .

Thầy Đỗ Mạnh Hùng đề xuất:

“Thay vì kiểm soát một cách áp đặt, chúng ta cần trao cho học sinh quyền chủ động quản lý thời gian của mình, đi kèm với trách nhiệm. Khi các em hiểu được giá trị của sự tập trung, các em sẽ tự điều chỉnh hành vi. Đồng thời, gia đình và nhà trường cần tạo ra những trải nghiệm đủ hấp dẫn để thay thế cho việc tiêu thụ nội dung thụ động trên mạng xã hội.”

Những “trải nghiệm thay thế” này có thể rất đơn giản: một hoạt động thể chất ngoài trời, một dự án học tập mang tính thực hành, hay chỉ là những khoảng thời gian không có thiết bị điện tử

Đây chính là những “khoảng lặng” cần thiết để não bộ được phục hồi và tái thiết khả năng tập trung.

Hành trình cần thời gian và kỷ luật

Khả năng tập trung không phải là thứ mất đi vĩnh viễn, nhưng cũng không thể phục hồi ngay lập tức. Nó cần được rèn luyện giống như một “cơ bắp”.

Học sinh có thể bắt đầu từ những thay đổi nhỏ:

• học tập trong không gian thoáng đãng, yên lặng
• cố gắng tập trung hết mức trong khoảng thời gian ngắn
• hạn chế sử dụng điện thoại trước khi học
• tập thói quen đọc và suy nghĩ sâu

Quan trọng nhất là xây dựng lại mối quan hệ với sự chú ý: không để nó bị chi phối bởi các kích thích bên ngoài, mà học cách làm chủ nó một cách có ý thức.

Kết luận

TikTok không phải là nguyên nhân duy nhất, nhưng là một biểu hiện rõ ràng của một vấn đề lớn hơn: sự phân mảnh trong khả năng tập trung của thế hệ trẻ.

Trong một thế giới nơi mọi thứ diễn ra nhanh hơn, ngắn hơn và dễ tiêu thụ hơn,
khả năng tập trung trở thành một lợi thế hiếm – và ngày càng có giá trị.

Bởi nếu mất đi sự tập trung, chúng ta không chỉ mất đi hiệu quả học tập – mà còn đánh mất khả năng kiến tạo tương lai của chính mình.

Tìm đọc thêm những thông tin hay và hữu ích trên trang Blog NovaTeen

Nếu phụ huynh và học sinh đang tìm kiếm một môi trường học tập uy tín, lộ trình rõ ràng và phương pháp học hiệu quả để chuẩn bị tốt cho các kỳ thi quan trọng, NovaTeen chính là lựa chọn đáng tin cậy.

Tự hào là đơn vị giáo dục được Bộ GD&ĐT công nhận, với hơn 10 năm kinh nghiệm đồng hành cùng 10.000+ học sinh trên toàn quốc, NovaTeen quy tụ đội ngũ giáo viên giỏi đến từ các trường chuyên, áp dụng phương pháp giảng dạy hiện đại và lộ trình học tập khoa học. Trung tâm mang đến môi trường học tập thân thiện, sáng tạo và hiệu quả, giúp học sinh tự tin chinh phục các kỳ thi quan trọng và hướng tới mục tiêu đỗ vào các trường THPT công lập trên toàn quốc.