Việc lựa chọn phương pháp giáo dục phù hợp cho con luôn là mối quan tâm hàng đầu của nhiều phụ huynh. Trong đó, phương pháp Montessori và cách dạy con kiểu truyền thống là hai hướng tiếp cận phổ biến nhất ở thời điểm hiện tại nhưng có nhiều điểm khác biệt rõ rệt.
Vậy hai phương pháp này khác nhau như thế nào? Đâu là lựa chọn phù hợp cho trẻ trong từng giai đoạn phát triển? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ và đưa ra quyết định đúng đắn.
Phương pháp Montessori là gì?
Phương pháp Montessori do bác sĩ và nhà giáo dục người Ý Maria Montessori sáng lập vào đầu thế kỷ 20. Dựa trên quá trình nghiên cứu trẻ em, bà nhận thấy trẻ học tốt nhất khi được đặt trong một môi trường phù hợp để tự khám phá và phát triển theo nhịp độ riêng thay vì bị ép buộc hay nhồi nhét kiến thức. Montessori được thiết kế theo từng giai đoạn phát triển và có thể áp dụng từ 0 – 18 tuổi:
- 0 – 3 tuổi: Phát triển giác quan, vận động và tính tự lập ban đầu.
- 3 – 6 tuổi: Hình thành nền tảng ngôn ngữ, toán học và kỹ năng sống.
- 6 – 12 tuổi: Phát triển tư duy logic, học theo dự án và làm việc nhóm.
- 12 – 18 tuổi: Rèn tư duy phản biện, trách nhiệm xã hội và định hướng tương lai.
Trong đó, 0 – 6 tuổi được xem là “thời kỳ vàng” vì trẻ hấp thụ kiến thức mạnh mẽ và tự nhiên nhất.
Cốt lõi của phương pháp Montessori
- Tôn trọng sự phát triển tự nhiên: Mỗi trẻ có “giai đoạn nhạy cảm” khác nhau. Người lớn cần quan sát và tạo điều kiện phù hợp thay vì áp dụng chương trình cứng nhắc.
- Khuyến khích tính tự lập: Trẻ được tự chọn hoạt động, tự thực hành và tự chịu trách nhiệm trong môi trường đã chuẩn bị sẵn.
- Học qua trải nghiệm: Trẻ học bằng cách thao tác trực tiếp với giáo cụ, hiểu bản chất vấn đề thay vì ghi nhớ máy móc.
- Trẻ là trung tâm: Giáo viên đóng vai trò hướng dẫn, còn động lực học tập đến từ bên trong trẻ.
Montessori tin rằng nhiệm vụ của người lớn là quan sát, hỗ trợ, định hướng đúng lúc, giúp trẻ phát triển toàn diện về trí tuệ, cảm xúc và kỹ năng sống.
Dạy con kiểu truyền thống là gì?
Phương pháp giáo dục truyền thống là mô hình đã tồn tại lâu đời và được áp dụng rộng rãi trong hệ thống trường học chính quy. Đây là cách tiếp cận quen thuộc với nhiều thế hệ phụ huynh nơi người lớn giữ vai trò trung tâm trong quá trình dạy học.
Cụ thể hơn ở trong mô hình này:
Giáo viên hoặc cha mẹ đóng vai trò trung tâm
Người dạy là người truyền đạt kiến thức, kiểm soát nội dung và tiến độ học tập. Trẻ chủ yếu nghe giảng, ghi chép và làm theo hướng dẫn. Sự chủ động của trẻ thường nằm trong khuôn khổ đã được định sẵn.
Trẻ tiếp thu kiến thức theo giáo trình cố định
Chương trình học được xây dựng theo từng cấp lớp với nội dung và mục tiêu cụ thể cho từng giai đoạn. Tất cả học sinh trong cùng độ tuổi thường học chung một khối kiến thức, ít có sự cá nhân hóa theo năng lực riêng.
Học tập dựa nhiều vào ghi nhớ và kiểm tra đánh giá
Phương pháp truyền thống chú trọng việc nắm vững lý thuyết, luyện tập qua bài tập và được đánh giá bằng điểm số, bài kiểm tra hoặc kỳ thi. Thành tích học tập thường được xem là thước đo chính của sự tiến bộ.
Tính kỷ luật và khuôn khổ được đặt lên hàng đầu
Lớp học vận hành theo nội quy rõ ràng: Ngồi đúng chỗ, phát biểu theo lượt, hoàn thành bài tập đúng hạn. Việc rèn luyện tính tuân thủ, tôn trọng quy tắc và tinh thần trách nhiệm được coi là yếu tố quan trọng trong giáo dục.
Nhờ cấu trúc rõ ràng và hệ thống đánh giá cụ thể, phương pháp truyền thống giúp trẻ hình thành nền tảng kiến thức cơ bản và khả năng thích nghi với môi trường thi cử. Chính vì vậy, đây vẫn là mô hình chiếm ưu thế trong nhiều trường học hiện nay và phù hợp với những gia đình đề cao tính kỷ luật và định hướng thành tích học tập rõ ràng.
So sánh phương pháp Montessori và Dạy con kiểu truyền thống
Nên chọn phương pháp Montessori hay Dạy con kiểu truyền thống?
Thực tế, không có phương pháp nào hoàn toàn đúng hay sai. Mỗi cách tiếp cận đều có thế mạnh riêng và phù hợp với những hoàn cảnh khác nhau. Điều quan trọng không phải là chạy theo xu hướng, mà là lựa chọn dựa trên những yếu tố cốt lõi sau:
Tính cách và nhu cầu của trẻ
Mỗi đứa trẻ có khí chất, tốc độ phát triển và phong cách học tập khác nhau, cha mẹ cần hiểu rõ con là bước đầu tiên để chọn phương pháp phù hợp.
- Trẻ độc lập, tò mò, thích khám phá có thể phù hợp với môi trường Montessori – nơi đề cao sự tự chủ và trải nghiệm.
- Trẻ cần cấu trúc rõ ràng, thích hướng dẫn cụ thể và khung học tập ổn định có thể phát triển tốt trong môi trường truyền thống.
Điều kiện gia đình
Phương pháp Montessori đòi hỏi sự đồng hành nhất quán từ phụ huynh, đặc biệt nếu áp dụng tại nhà. Gia đình cần dành thời gian quan sát, chuẩn bị môi trường và kiên nhẫn trao quyền cho trẻ. Trong khi đó, phương pháp truyền thống dễ triển khai hơn vì đã có hệ thống trường lớp, giáo trình và cách đánh giá sẵn có.
Mục tiêu giáo dục dài hạn
Nếu gia đình ưu tiên phát triển kỹ năng sống, tư duy độc lập và động lực nội tại, Montessori là một lựa chọn đáng cân nhắc. Tuy nhiên, nếu mục tiêu tập trung vào thành tích học tập, thi cử và lộ trình học thuật rõ ràng, môi trường truyền thống có thể phù hợp hơn.
Quan trọng phải xác định được: Bạn mong muốn con mình trở thành người như thế nào trong tương lai?
Môi trường học tập thực tế
Tại Việt Nam, hệ thống giáo dục chính quy vẫn chủ yếu theo mô hình truyền thống. Vì vậy, dù lựa chọn Montessori hay không, trẻ vẫn cần khả năng thích nghi với môi trường có kiểm tra, đánh giá và khuôn khổ rõ ràng.
Nhiều chuyên gia giáo dục hiện nay khuyến khích phụ huynh không nên chọn “hoặc cái này, hoặc cái kia”, mà nên kết hợp linh hoạt:
- Áp dụng tinh thần tôn trọng, trao quyền và rèn tính tự lập của Montessori trong sinh hoạt hàng ngày tại nhà.
- Đồng thời giúp trẻ làm quen với kỷ luật, quy trình và cách đánh giá của hệ thống giáo dục truyền thống tại trường.
Sự cân bằng này giúp trẻ vừa phát triển cá nhân mạnh mẽ, vừa có khả năng thích ứng tốt với môi trường xã hội và học tập thực tế.
Cuối cùng, phương pháp tốt nhất không phải là phương pháp hoàn hảo mà là phương pháp phù hợp nhất với chính con bạn và hoàn cảnh gia đình.
Nếu bạn đang cân nhắc giữa hai phương pháp này, hãy bắt đầu bằng việc quan sát con nhiều hơn – bởi chính con mới là “kim chỉ nam” quan trọng nhất trong hành trình giáo dục.
Tìm hiểu thêm nhiều nội dung khác tại Blog NovaTeen.
