Khi học sinh mất niềm tin vào khả năng của mình: 7 cách giúp các em lấy lại tự tin và động lực học tập
Bạn đã từng thấy con mình hoặc học sinh quanh bạn bỗng dưng nghi ngờ chính bản thân, không còn tin rằng mình có thể học tập tốt? Khi học sinh mất niềm tin vào khả năng của mình, hậu quả không chỉ dừng lại ở thành tích đi xuống mà còn ảnh hưởng sâu sắc tới tâm lý, động lực sống cũng như tương lai xa hơn của các em. Vậy làm thế nào để giúp các em vượt qua giai đoạn này?
Bài viết dưới đây không chỉ giải thích lý do vì sao học sinh dễ mất niềm tin vào bản thân, mà còn hướng dẫn bạn 7 cách đã được kiểm chứng hiệu quả để khơi dậy sự tự tin và động lực ở các em. Hãy cùng khám phá và áp dụng để hỗ trợ các em tiến bộ vượt bậc!
Vì sao học sinh mất niềm tin vào khả năng của mình?
1. Ảnh hưởng của môi trường học tập và so sánh tiêu cực
Áp lực thành tích, kỳ vọng từ gia đình, thầy cô, bạn bè và thói quen so sánh là những yếu tố dễ khiến khi học sinh mất niềm tin vào khả năng của mình trở thành điều thường xuyên xảy ra. Theo khảo sát của Viện Nghiên cứu Phát triển Giáo dục (2022), hơn 63% học sinh Việt Nam từng cảm thấy bị áp lực khi so sánh với bạn bè, dẫn đến việc hoài nghi khả năng bản thân.
Ví dụ, một học sinh luôn bị nhắc đến thành tích của bạn cùng lớp sẽ dần mặc cảm, nghĩ rằng mình “không tốt bằng”, từ đó giảm động lực cố gắng. Môt vào bài viết chuyên sâu về tâm lý trẻ cho thấy, áp lực vô hình này tích tụ lâu ngày có thể gây ra chứng sợ thất bại.
2. Trải nghiệm thất bại liên tục
Một vài kết quả chưa tốt có thể khiến học sinh cảm thấy buồn, nhưng khi nhiều lần mắc lỗi hoặc không đạt mục tiêu đề ra, các em dễ kết luận rằng mình “không đủ giỏi”. Theo nghiên cứu của Harvard Graduate School of Education, những học sinh gặp khó khăn liên tục trong học tập dễ hình thành tư duy cố định về sự bất lực, khiến việc khắc phục trở nên khó khăn hơn.
Đây là vấn đề ai cũng cần nhận diện, bởi sự thất bại lặp lại mà không được hướng dẫn, an ủi sẽ gây tổn thương lâu dài tới lòng tự tin cũng như thái độ học tập sau này.
Hậu quả khi học sinh mất niềm tin vào bản thân
1. Suy giảm thành tích học tập và khả năng tự học
Mất niềm tin đồng nghĩa với việc các em không còn động lực đặt mục tiêu, không còn dám thử thách bản thân, thậm chí xuất hiện tâm lý buông xuôi. Học sinh có thể học đối phó, hay hình thành thói quen né tránh môn học mình kém, kéo theo việc thành tích dần sa sút.
Số liệu từ UNICEF cho biết, trẻ em mất tự tin thường lọt nhóm yếu nhất lớp do thiếu động lực và hạn chế khả năng tự học. Điều này càng làm nghiêm trọng thêm tình trạng phân tầng học lực.
2. Tác động tiêu cực tới sức khỏe tâm lý
Về lâu dài, sự nghi ngờ bản thân ảnh hưởng xấu tới tâm lý, thậm chí gây stress, lo âu, cảm giác bị cô lập hay phát triển nhiều vấn đề về giao tiếp xã hội. Theo chia sẻ của chuyên gia tâm lý tại Novateen, những học sinh thường xuyên mất niềm tin vào bản thân còn dễ có xu hướng rút lui, không muốn bày tỏ ý kiến, ngại tham gia hoạt động tập thể.
Đây là một chuỗi phản ứng tiêu cực, cần được can thiệp sớm để đảm bảo không ảnh hưởng tới sự phát triển toàn diện của trẻ.
7 cách giúp học sinh lấy lại tự tin và động lực học tập
1. Đánh giá lại kỳ vọng và điều chỉnh mục tiêu
Việc đầu tiên khi học sinh mất niềm tin vào khả năng của mình là đồng hành cùng các em đánh giá lại kỳ vọng hiện tại. Đừng đặt mục tiêu quá cao, thay vào đó hãy chia nhỏ mục tiêu thành những phần vừa sức, để trẻ cảm nhận được sự tiến bộ sau từng bước.
Ví dụ, nếu con bạn học yếu tiếng Anh, hãy hướng dẫn đặt mục tiêu mỗi tuần thuộc 5 từ mới, thay vì bắt ép phải giỏi như bạn bè ngay. Việc hoàn thành các mục tiêu nhỏ giúp trẻ thấy “tôi đã làm được”, từ đó từng bước xây dựng lại niềm tin.
2. Tạo môi trường tích cực, tôn trọng sự khác biệt
Một môi trường học tập tích cực, nơi mỗi học sinh được tôn trọng dù giỏi hay yếu, sẽ giúp các em không còn tâm lý so sánh, tự ti. Bạn có thể tham khảo một số gợi ý từ các chuyên gia trong mục dạy con như: khuyến khích các em đặt câu hỏi, không trách móc nếu trẻ mắc lỗi, khen ngợi tiến bộ dù nhỏ nhất.
Theo nghiên cứu của Tạp chí Giáo dục Quốc tế, những môi trường giàu tính hỗ trợ và không trách phạt giúp học sinh có xu hướng chủ động chia sẻ những khó khăn, từ đó tâm lý tích cực và vững vàng hơn.
3. Phát triển năng lực thông qua phương pháp học tập phù hợp
Mỗi học sinh có phong cách và khả năng tiếp thu khác nhau. Nếu trẻ không giỏi theo cách truyền thống, hãy giúp con thử nhiều phương pháp học (học qua trò chơi, học nhóm, học thông qua trải nghiệm thực tế…). Điều này vừa giúp các em thấy học là niềm vui, vừa tạo điều kiện để các em khám phá thế mạnh cá nhân.
Bạn có thể tìm hiểu thêm về các phong cách học tập tại mục học tập trên Novateen.
4. Xây dựng thói quen tự nhận diện điểm mạnh
Hãy chủ động cùng con liệt kê những điểm mạnh, thành tích dù nhỏ. Có thể là “con vẽ rất đẹp”, “con từng giúp bạn giải toán khó”,… Việc này giúp trẻ nhận ra bản thân không chỉ có điểm yếu, mà còn tiềm năng phát triển. Một nghiên cứu của Viện Sức khỏe Tinh thần Quốc gia Hoa Kỳ chỉ ra, nhóm trẻ được khuyến khích nhận diện điểm mạnh sẽ phát triển tư duy tích cực và chủ động hơn trong mọi hoạt động.
5. Khuyến khích trải nghiệm thành tích nhỏ và ghi nhận kịp thời
Sự tiến bộ, dù nhỏ, cũng rất quan trọng. Khi học sinh hoàn thành một bài tập khó, tham gia trình bày, hay chủ động giúp đỡ bạn bè – hãy ghi nhận cụ thể thay vì chỉ nói “con giỏi lắm”. Theo Edutopia, việc khen tặng đúng lúc sẽ củng cố niềm tin vào bản thân các em một cách mạnh mẽ.
Bạn cũng có thể lập “bảng thành tích nhỏ” ngay trong gia đình hoặc lớp học để trẻ chủ động cố gắng hơn.
6. Dạy trẻ kỹ năng ứng phó với thất bại
Thất bại là điều tất yếu trong hành trình phát triển của trẻ. Điều quan trọng là dạy các em cách nhìn nhận nó như một trải nghiệm để trưởng thành, thay vì “sợ thất bại sẽ bị mắng”. Bạn nên cùng con phân tích nguyên nhân không thành công, tìm cách cải thiện, tiếp thêm động lực lần sau. Điều này rất cần thiết cho quá trình học hỏi suốt đời.
7. Chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ từ gia đình, thầy cô hoặc chuyên gia
Khi nhận ra dấu hiệu khi học sinh mất niềm tin vào khả năng của mình dài hạn, đừng ngần ngại liên hệ với giáo viên chủ nhiệm, chuyên viên tâm lý hoặc các nguồn tài nguyên chất lượng từ bên ngoài. Ngày nay, nhiều tổ chức, website uy tín như UNICEF Education đều có những hướng dẫn và chương trình hỗ trợ tâm lý – học tập cho học sinh.
Bạn cũng có thể chủ động tham khảo thêm kiến thức về tâm lý, kỹ năng tham khảo tại chuyên mục Kiến thức trên Novateen.
Câu chuyện thực tế: Khi học sinh mất niềm tin và hành trình lấy lại tự tin
1. Câu chuyện của Minh – học sinh lớp 8
Minh từng là một học sinh trung bình với thành tích học tập không nổi bật. Mỗi khi bị bạn bè nhắc đến điểm số, em cảm thấy vô cùng tự ti. Nhờ được cha mẹ tích cực động viên, giáo viên chia nhỏ mục tiêu học tập và ghi nhận từng cải thiện nhỏ, Minh dần lấy lại được sự tự tin, thậm chí đạt giải nhất môn Tiếng Anh cấp trường sau hai năm cố gắng.
2. Bài học rút ra dành cho cha mẹ, giáo viên và học sinh
Thực tế, khi học sinh mất niềm tin vào khả năng của mình, nếu được phát hiện sớm và hỗ trợ đúng cách, các em hoàn toàn có thể “bật dậy”, tiến xa hơn kỳ vọng. Điều quan trọng là không tạo thêm áp lực, mà chia sẻ, đồng hành một cách tôn trọng và nhất quán.
Giải đáp thắc mắc thường gặp về việc mất niềm tin ở học sinh
1. Làm sao nhận biết học sinh đang mất niềm tin vào bản thân?
Các dấu hiệu điển hình gồm: kết quả học tập giảm sút, thường xuyên phàn nàn “con không làm được”, rút lui khỏi các hoạt động hoặc từ chối chia sẻ, dễ nổi cáu khi nhắc đến chủ đề học tập.
2. Phụ huynh nên làm gì khi con mất niềm tin vào khả năng?
Hãy lắng nghe con, động viên thay vì trách móc. Cùng con đặt mục tiêu nhỏ dễ đạt, ghi nhận nỗ lực, và khuyến khích các em trải nghiệm thành công từng bước để tích lũy lại tự tin.
3. Vai trò của thầy cô trong quá trình lấy lại niềm tin?
Thầy cô cần chú trọng tạo môi trường bao dung, công nhận sự tiến bộ của từng học sinh, không so sánh các em với nhau, sẵn sàng hỗ trợ giải quyết khó khăn cá nhân.
4. Có nên tìm đến chuyên gia tâm lý không?
Nếu các dấu hiệu mất niềm tin kéo dài hoặc gây ảnh hưởng mạnh đến sức khỏe, tâm trạng, hãy chủ động tìm gặp chuyên gia tâm lý để được tư vấn đúng hướng.
5. Tài nguyên hỗ trợ nào hữu ích?
Bạn có thể tham khảo thêm ở trang chủ Novateen hoặc các chuyên mục Học tập, Dạy con và Kiến thức để có nhiều giải pháp phù hợp.
Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ hơn về vấn đề khi học sinh mất niềm tin vào khả năng của mình và có những giải pháp thiết thực để hỗ trợ con em, học sinh quanh mình tự tin, mạnh mẽ hơn trên con đường học tập và phát triển!
