Bị cô lập ở trường và áp lực đồng trang lứa: Đừng để con đơn độc tuổi THCS | NovaTeen

Khi bạn bè là thế giới: Cha mẹ đang đồng hành hay vô tình gạt bỏ nỗi đau của con?

Một buổi chiều thứ Sáu khi con đi học về, lẳng lặng cất balo rồi đi thẳng vào phòng, đóng sập cửa lại. Bữa tối, con xới lưng bát cơm, gẩy gẩy vài hạt rồi xin phép lên nhà. Bằng linh cảm của người làm cha mẹ, bạn biết có chuyện chẳng lành.

Bạn gặng hỏi. Sau một hồi ngập ngừng, con rơm rớm nước mắt thú nhận: Hôm nay nhóm bạn thân tự nhiên lập một group chat mới mà không có con. Ở lớp chẳng ai nói chuyện với con cả.

Phản xạ tự nhiên của bạn lúc đó là gì? Rất nhiều phụ huynh, vì xót con và cũng vì bận rộn, đã buông một câu an ủi mang tính sát thương cao: Bạn không chơi với mình thì mình chơi với người khác. Đến trường lo mà học, quan tâm làm gì ba cái chuyện bao đồng trẻ con!

Chúng ta nghĩ rằng câu nói ấy sẽ giúp con mạnh mẽ lên. Nhưng thực chất, trong mắt một đứa trẻ tuổi THCS, câu nói đó đồng nghĩa với việc: Nỗi đau của con là vớ vẩn, và bố mẹ hoàn toàn không hiểu con.

Hôm nay, hãy cùng tạm gác lại những bài toán khó hay những kỳ thi căng thẳng. Chúng ta sẽ cùng nhau bước vào một môn học khắc nghiệt nhất của tuổi dậy thì: Môn học mang tên Áp lực đồng trang lứa. Hãy để NovaTeen cùng bạn tìm hiểu.

Thế giới thu nhỏ của con và cái nhìn trịch thượng của người lớn

Sự dịch chuyển tâm lý: Bố mẹ nhường ngôi cho bạn bè

Để hiểu được tại sao chuyện bị bạn nghỉ chơi lại kinh khủng đến thế, chúng ta cần hiểu về cấu trúc não bộ của tuổi dậy thì.

Ở lứa tuổi mầm non hay tiểu học, cha mẹ là trung tâm vũ trụ của con. Chỉ cần có bố mẹ khen ngợi, bảo vệ, con sẽ thấy an toàn. Nhưng khi bước vào cấp 2, một sự dịch chuyển tâm lý khổng lồ diễn ra: Trẻ bắt đầu hành trình tách khỏi gia đình để tìm kiếm sự chấp nhận từ xã hội. Và đại diện cho xã hội lúc này, chính là những người bạn đồng trang lứa.

Nhu cầu được thuộc về một nhóm trở thành nhu cầu sinh tồn. Việc được bạn bè công nhận mang lại lượng lớn hormone hạnh phúc, trong khi việc bị bài xích kích hoạt vùng não xử lý nỗi đau giống hệt như nỗi đau thể xác.

Vì vậy, khi con nói con bị cô lập, con thực sự đang trải qua một cơn đau thấu xương, chứ không phải là trò hờn dỗi trẻ con như người lớn vẫn tưởng.

Sai lầm khi lấy thành tích học tập làm thước đo hạnh phúc

Người lớn chúng ta thường mang lăng kính thực dụng để nhìn vào thế giới học đường. Chúng ta định nghĩa trường học là nơi để nạp kiến thức. Nhưng với các con, trường học trước hết là một xã hội thu nhỏ.

Khi cha mẹ khuyên con Chỉ cần học giỏi là được, bạn bè không quan trọng, chúng ta đang vô tình tước đi môi trường sinh thái cảm xúc của con. Một học sinh có thể đạt điểm 10 môn Toán, nhưng nếu giờ ra chơi con phải lủi thủi ngồi một mình dưới gốc cây, hay phải trốn trong nhà vệ sinh vì không biết đi cùng ai, thì điểm 10 đó cũng không khiến con cảm thấy vui. Sự cô độc sẽ dần bào mòn sự tự tin, dẫn đến chán học, sợ đến trường và thậm chí là trầm cảm ở trẻ.

Nỗi sợ bị bỏ rơi: Lỗ hổng trong thời đại số

Áp lực đồng trang lứa ngày nay không chỉ dừng lại ở việc ép nhau hút thuốc, trốn học như trong phim ảnh. Nó tinh vi, thầm lặng và tàn khốc hơn rất nhiều.

Bạo lực lạnh và những vết thương không rỉ máu

Nếu những vết bầm tím do đánh nhau dễ dàng được phát hiện, thì bạo lực lạnh lại là một kẻ sát nhân tàng hình.

• Đó là những cái lườm nguýt khi con phát biểu trên lớp.

• Đó là khi con bước vào căng tin và mọi người đột nhiên im bặt.

• Đó là những lời xì xào cố tình nói to để con nghe thấy.

Kiểu cô lập này khiến đứa trẻ tự nảy sinh sự nghi ngờ bản thân. Con sẽ liên tục dằn vặt: Mình đã làm gì sai? Mình có quá xấu xí, quá nhạt nhẽo hay quá phiền phức không? Sự tự tôn của con bị đánh sập từ bên trong.

Áp lực mạng xã hội: Nơi không có chỗ để trốn

Ngày xưa, nếu bị bắt nạt ở trường, con về nhà đóng cửa lại là xong. Nhà là pháo đài an toàn. Nhưng với Gen Z và Alpha, chiếc điện thoại thông minh đã đập vỡ pháo đài đó.

Nỗi sợ bị cô lập theo chân con vào tận giường ngủ. Việc bị kích ra khỏi một nhóm chat, bị bơ tin nhắn, hay bị đăng những lời mỉa mai đầy ẩn ý trên mạng xã hội tạo ra một thứ áp lực nghẹt thở 24/7. Trẻ phải liên tục gồng mình lên để theo kịp các trào lưu, sợ rằng chỉ cần bỏ lỡ một câu chuyện đùa, ngày mai mình sẽ biến thành kẻ tối cổ và bị loại khỏi cuộc chơi.

Cha mẹ cần làm gì khi con rơi vào tâm bão?

Giữa tâm bão của áp lực đồng trang lứa, con rất cần một điểm tựa. Nhưng nếu cha mẹ không khéo léo, chúng ta rất dễ biến từ Đồng minh thành Kẻ phá hoại.

Đừng cho con lời khuyên, hãy đồng cảm với cảm xúc của con

Lỗi sai kinh điển nhất của cha mẹ là nhảy vào giải quyết vấn đề hộ con. Khi nghe con bị bắt nạt, nhiều phụ huynh nổi giận đùng đùng, đòi gọi điện thoại cho giáo viên chủ nhiệm, đòi đến tận nhà đứa bạn kia để làm cho ra nhẽ. Hành động này xuất phát từ tình thương, nhưng lại đẩy con vào thế bí. Con sẽ bị gán mác là kẻ mách lẻo, bám váy mẹ, và sự cô lập ở trường sẽ càng tồi tệ hơn.

Thay vào đó, nguyên tắc đầu tiên là: Lắng nghe cảm xúc của con. Hãy ôm con và nói: Mẹ biết việc này làm con rất buồn. Nếu là mẹ, mẹ cũng sẽ tổn thương lắm. Đôi khi, con kể ra không phải để nhờ bố mẹ đi đánh ghen hộ. Con kể ra chỉ để nỗi buồn đó được có người công nhận. Khi cảm xúc được vơi đi, lý trí của con mới có thể hoạt động trở lại.

Trao quyền tự quyết: Dạy con cách đối mặt

Chúng ta không thể theo bảo vệ con cả đời, chúng ta chỉ có thể trang bị cho con năng lực để tự bảo vệ mình. Sau khi con bình tĩnh lại, hãy đóng vai một người cố vấn. Bố mẹ có thể đặt ra những câu hỏi gợi mở:

• Theo con, vì sao các bạn lại cư xử như vậy?

• Con muốn chuyện này kết thúc như thế nào?

• Có cách nào con tự nói chuyện thẳng thắn với bạn ấy không, hay con muốn kệ bạn ấy một thời gian?

Hãy cùng con vạch ra các kịch bản và để con là người chọn cách ứng xử. Điều này giúp con xây dựng bản lĩnh nội tại, rèn luyện kỹ năng giải quyết xung đột – một kỹ năng mềm cực kỳ quan trọng cho cuộc sống sau này.

Mở rộng mạng lưới xã hội cho con

Nếu nhóm bạn ở trường lớp đang gặp trục trặc, đừng để con chìm đắm mãi trong đó. Bố mẹ hãy tinh tế tạo ra những môi trường giao tiếp mới cho con.

Hãy đăng ký cho con một lớp học vẽ, một câu lạc bộ bóng rổ, hay một khóa kỹ năng mềm vào cuối tuần. Khi con bước vào một môi trường mới, gặp gỡ những người bạn mới không liên quan đến lớp học cũ, con sẽ nhận ra một chân lý tuyệt vời: Thế giới này rất rộng lớn. Nếu không phù hợp với nhóm bạn này, mình hoàn toàn có thể tìm thấy niềm vui ở những người bạn khác. Sự tự tin của con sẽ dần được hồi phục.

Lời kết: Trở thành hậu phương vững chắc nhất của con

Tuổi dậy thì giống như một chuyến tàu lượn siêu tốc đầy bão táp. Trên chuyến tàu ấy, những người bạn đồng hành đôi khi mang lại tiếng cười, nhưng cũng có thể mang lại những vết thương sâu hoắm.

Chúng ta, những người làm cha làm mẹ, không thể cấm con kết bạn, cũng không thể che chắn mọi mũi dùi dư luận hướng về phía con. Nhưng chúng ta có một đặc quyền lớn lao: Trở thành một bến đỗ bình yên nhất.

Chỉ cần con biết rằng, dù ngoài kia có ai quay lưng lại với mình, thì khi bước qua cánh cửa nhà, vẫn có một mâm cơm nóng hổi, một ánh mắt không phán xét và một cái ôm luôn sẵn sàng đón đợi.

Đừng gạt bỏ những câu chuyện trẻ con của con. Bởi vì hôm nay bạn kiên nhẫn lắng nghe những nỗi đau vụn vặt, thì ngày mai, con mới đủ tin tưởng để kể cho bạn nghe những giông bão lớn lao hơn của cuộc đời.

Tham khảo thêm nhiều nội dung khác tại Blog NovaTeen.