Học sinh nên học theo chương hay theo dạng bài? So sánh ưu nhược điểm từng phương pháp
Trong quá trình học tập, nhiều phụ huynh và học sinh băn khoăn không biết học sinh nên học theo chương hay theo dạng bài là tốt hơn. Việc lựa chọn đúng phương pháp sẽ giúp quá trình học hiệu quả hơn, dễ đạt kết quả cao và xây dựng nền tảng kiến thức vững chắc. Bài viết này sẽ cùng bạn phân tích, so sánh ưu nhược điểm của hai phương pháp, giúp bạn tự tin đưa ra lựa chọn phù hợp.
Ngoài ra, bạn sẽ có thêm kinh nghiệm thực tế từ chuyên gia, số liệu và liên kết nội dung bổ ích về học tập, dạy con, tâm lý, và kiến thức để tối ưu quá trình học của mình.
Giải thích hai phương pháp học: học theo chương và học theo dạng bài
Học theo chương là gì?
Học theo chương là phương pháp học nội dung bài học lần lượt theo trình tự các chương sách giáo khoa. Học sinh sẽ nắm vững từng phần kiến thức cơ bản, đi từ lý thuyết đến các dạng bài tập ứng dụng của từng chương.
Ví dụ, với môn Toán lớp 9, bạn học hết chương về hàm số bậc nhất rồi mới chuyển sang hình học.
Học theo dạng bài là gì?
Học theo dạng bài là phương pháp tập trung vào các dạng bài tập, chia nhỏ theo từng kiểu câu hỏi hoặc kỹ năng giải quyết vấn đề, không nhất thiết bám sát trình tự chương mục. Người học sẽ rèn luyện các kỹ năng giải đề, xử lý từng dạng câu hỏi thường gặp trong đề kiểm tra và thi.
Ví dụ, bạn học hết tất cả các dạng bài toán hệ phương trình, dù dạng đó xuất hiện ở nhiều chương khác nhau.
Ưu điểm và nhược điểm của học theo chương
Ưu điểm của học theo chương
- Hiểu sâu kiến thức căn bản: Lý thuyết các chương được xây dựng theo trình tự hợp lý, giúp học sinh không bị bỏ lỡ kiến thức nền tảng. Đây là yếu tố cực kỳ quan trọng, được khẳng định bởi nhiều chuyên gia giáo dục, ví dụ như TS. Nguyễn Thành Nam, Đại học FPT.
- Tránh học tủ, học lệch: Theo sát chương trình học giúp học sinh không bỏ sót kiến thức, hạn chế hiện tượng “chỉ học phần dễ”, gây hổng kiến thức dài hạn.
- Phù hợp với đánh giá trên lớp: Các bài kiểm tra giữa kỳ, cuối kỳ và thi học kỳ thường bám sát chương trình sách giáo khoa.
Nhược điểm của học theo chương
- Thiếu thực hành tổng hợp: Khi chỉ học một nội dung ở từng chương, học sinh ít được luyện tập các bài tổng hợp liên chương (dạng thường xuất hiện trong đề thi học sinh giỏi hoặc thi chuyển cấp).
- Có thể gây nhàm chán: Nếu chương nào đó quá lý thuyết hoặc dài, học sinh dễ bị mất động lực.
- Phản ứng chậm với các kiểu đề mới: Đề thi gần đây ngày càng đổi mới, đòi hỏi vận dụng kiến thức liên chương. Học sinh thiếu luyện tập các dạng bài này dễ lúng túng khi thi.
Ưu điểm và nhược điểm của học theo dạng bài
Ưu điểm của học theo dạng bài
- Rèn luyện kỹ năng giải đề: Học sinh được tiếp xúc với nhiều kiểu câu hỏi, vận dụng linh hoạt kiến thức vào từng tình huống cụ thể.
- Hiểu sâu chủ đề trọng tâm: Phương pháp này giúp nhận diện các dạng thường gặp trong đề thi, ví dụ dạng so sánh, bài tập vận dụng cao.
- Tăng khả năng tổng hợp và sáng tạo: Học sinh phải linh hoạt áp dụng kiến thức ở nhiều chương, từ đó phát triển tư duy tổng hợp và phản xạ khi làm bài thi.
Nhược điểm của học theo dạng bài
- Dễ thiếu hụt kiến thức cơ sở: Nếu trình độ nền tảng chưa chắc, học sinh tập trung quá nhiều vào bài tập khó mà dễ quên ôn luyện lý thuyết căn bản.
- Khó tiếp cận cho học sinh yếu: Học theo dạng bài phù hợp với học sinh khá, giỏi, cần nhắm mục tiêu thi học sinh giỏi, luyện thi chuyển cấp.
- Dễ bị “quá tải” nếu sắp xếp không hợp lý: Khi học nhiều dạng bài khác nhau nhưng thiếu hệ thống, học sinh dễ loạn kiến thức.
Chọn phương pháp nào tùy theo từng đối tượng học sinh
Đối với học sinh tiểu học và THCS (cơ bản)
Theo các chuyên gia giáo dục, học sinh ở bậc tiểu học và đầu THCS nên học theo chương. Cách này giúp các em nắm chắc nền tảng, phát triển tư duy logic, bám sát chương trình. Nếu kết hợp với kỹ năng ôn tập, các em sẽ ít bị “lủng” kiến thức, năng lực học tập bền vững hơn.
Ví dụ thực tế: Trong chương trình Toán THCS, nếu học sinh học theo chương sẽ nắm vững từng khái niệm cơ bản như tỉ số, phân số, rồi mới tiếp cận bài toán nâng cao về phân số.
Đối với học sinh ôn thi, luyện chuyên, thi học sinh giỏi
Học sinh khá, giỏi hoặc đang ôn thi vào 10, thi học sinh giỏi nên kết hợp học theo dạng bài. Phương pháp này phù hợp khi kiến thức cơ bản đã vững chắc. Ngoài ra, luyện bài tập tổng hợp, đa dạng dạng đề sẽ nâng cao khả năng vận dụng, phát huy sức sáng tạo tối đa.
Kết quả khảo sát từ VnExpress Giáo dục năm 2023 chỉ ra rằng, 78% học sinh trong các đội tuyển chọn đạt giải quốc gia đều kết hợp học theo chương và luyện dạng bài tổng hợp.
Cách kết hợp hiệu quả hai phương pháp trong quá trình học tập
Bắt đầu với nền tảng chương trình cơ bản
Hãy ôn luyện chắc chắn lý thuyết từng chương, hiểu rõ các định nghĩa, tính chất, bài tập mẫu. Đừng vội luyện đề khó nếu bạn chưa chắc các kiến thức trọng tâm. Bạn có thể tham khảo thêm các nguồn tài liệu từ Bộ Giáo dục và Đào tạo để ôn tập.
Luyện dạng bài tổng hợp sau khi đã nắm vững lý thuyết
Sau khi học xong lý thuyết chương, hãy tổng hợp các dạng bài thường gặp, luyện tập nhiều lần để phát hiện “lỗ hổng” kiến thức. Khi phát hiện điểm yếu, quay lại học các phần lý thuyết còn chưa chắc.
Độc giả có thể truy cập mục học tập trên Blog Novateen để tìm các bài luyện tập thực tế và lời giải chi tiết.
Khi nào nên ưu tiên học theo chương, khi nào theo dạng bài?
Học theo chương khi nào?
- Khi bạn mới bắt đầu học một môn mới hoặc chuyển lớp/chuyển cấp.
- Khi sắp có bài kiểm tra học kỳ, nội dung ra đề bám sát SGK.
- Khi bạn thấy mình còn nhiều “lỗ hổng” kiến thức cơ bản.
Học theo dạng bài khi nào?
- Khi đã nắm chắc lý thuyết căn bản và muốn tăng tốc độ làm bài thi.
- Khi luyện thi học sinh giỏi, thi vào trường chuyên hoặc luyện đề tổng hợp.
- Khi muốn phát hiện, củng cố các mảng kiến thức yếu, “vượt ngưỡng” bản thân.
Giải đáp thắc mắc thường gặp về việc học sinh nên học theo chương hay theo dạng bài
1. Học sinh yếu có nên học theo dạng bài không?
Nên bắt đầu với học theo chương, củng cố nền tảng trước khi chuyển sang học theo dạng bài để tránh rối kiến thức.
2. Học sinh lớp 12 nên học theo chương hay dạng bài?
Học sinh lớp 12 nên kết hợp cả hai, học lý thuyết theo chương rồi luyện đề theo dạng bài để chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT.
3. Luyện thi đại học nên theo cách học nào?
Nên học lý thuyết chương trình 12 thật chắc, sau đó luyện đề tổng hợp để làm quen tốc độ và các dạng đề thi thực tế.
4. Có nên học tủ, chỉ tập trung dạng bài chắc chắn gặp trong đề không?
Không nên học tủ. Đề thi ngày càng có tính phân hoá, nên học toàn diện kết hợp ôn luyện các dạng bài phổ biến.
5. Học theo dạng bài có giúp tăng điểm nhanh không?
Nếu nền tảng đã vững, việc luyện dạng bài giúp tăng điểm nhanh nhờ rèn tốc độ và phản xạ làm bài. Tuy nhiên, không nên bỏ qua lý thuyết.
Học sinh nên cân nhắc giữa học theo chương hay theo dạng bài tùy trình độ, mục tiêu của mình. Nếu muốn xây dựng nền tảng vững, hãy bắt đầu với học theo chương; khi đã chắc kiến thức, hãy chuyển sang luyện các dạng bài để nâng cao kết quả. Đừng quên kết hợp các tài nguyên hữu ích từ trang chủ Novateen hoặc các nguồn ngoại như Khan Academy để tham khảo nhiều góc nhìn, giải pháp học tập hiệu quả.
Bạn đọc cũng nên tham khảo các chủ đề khác như dạy con, tâm lý, và kiến thức để phát triển toàn diện kỹ năng học tập và phương pháp giáo dục phù hợp.
