Trẻ em được giáo dục thông qua cách hành xử của cha mẹ: Khi bản sao phản chiếu lỗi của bản gốc | NovaTeen

Cha mẹ là bản gốc, con cái là bản sao: Đừng mải miết gọt giũa đứa trẻ khi chính chúng ta đang hành xử sai lệch

Có một buổi tối nào đó, bạn bước vào phòng và thấy con đang cáu gắt, ném sách vở xuống bàn vì không giải được một bài toán khó. Bạn tiến đến, cau mày và lớn tiếng quát: Tại sao con lại nóng nảy và vô lý như thế hả? Bình tĩnh lại ngay cho mẹ!

Khoan đã, hãy tua chậm lại khoảnh khắc này một chút. Chúng ta đang yêu cầu một đứa trẻ đang bực dọc phải bình tĩnh… bằng một thái độ không hề bình tĩnh. Chúng ta dùng tiếng quát tháo để dạy con không được quát tháo.

Rất nhiều lúc, chúng ta mải miết tìm kiếm những phương pháp giáo dục tiên tiến nhất ở phương Tây, đăng ký cho con học những khóa kỹ năng sống đắt đỏ nhất, mà quên mất một chân lý vô cùng giản dị: Trẻ em hiếm khi nghe theo những gì người lớn nói, nhưng chúng không bao giờ thất bại trong việc bắt chước những gì người lớn làm.

Giáo dục không nằm ở những bài diễn văn đạo lý dài lê thê sau bữa ăn. Giáo dục thực chất nằm ở cách chúng ta phản ứng khi bị kẹt xe, cách chúng ta nói chuyện với người phục vụ bàn, và cách chúng ta đối diện với những áp lực của chính mình.

Hôm nay, hãy cùng lật lại lăng kính, không soi vào những đứa trẻ tuổi THCS đang ẩm ương nữa, mà soi vào chính chúng ta – những người làm cha làm mẹ.

Lời nói gió bay, hành động mới là chiếc khuôn đúc tâm hồn

Chiếc camera không bao giờ tắt

Trẻ em, đặc biệt là ở lứa tuổi dậy thì, có một khả năng quan sát tinh tường đến đáng sợ. Các con giống như những chiếc camera thu hình 24/7, ghi lại mọi cử chỉ, thái độ và thói quen của cha mẹ, sau đó âm thầm nạp vào bộ nhớ và biến nó thành hệ điều hành của riêng mình.

Bạn không thể dạy con lòng trung thực nếu như có người gọi điện đến và bạn bảo con nghe máy nói: Bảo cô ấy là mẹ không có nhà nhé. Bạn không thể dạy con yêu văn hóa đọc nếu như mỗi tối, con thấy bố mẹ dán mắt vào màn hình điện thoại lướt mạng xã hội rồi lại giục con: Vào bàn học đi, đọc nhiều sách vào mới thông minh được.

Sự bất nhất giữa lời nói và hành động của cha mẹ sẽ tạo ra những đứa trẻ hoài nghi. Khi con nhận ra tiêu chuẩn kép của người lớn, những lời dạy bảo, dù có hay ho đến mấy, cũng lập tức mất đi trọng lượng. Con sẽ không phục, và sự phản kháng ở tuổi dậy thì bắt đầu từ chính lúc này.

Thẩm thấu từ những điều nhỏ nhặt nhất

Cách chúng ta hành xử trong những tình huống vô thức chính là bài học sâu sắc nhất mà con nhận được.

• Khi hai vợ chồng cãi nhau, cách bạn chọn im lặng chiến tranh lạnh hay ngồi xuống giải quyết ôn hòa sẽ dạy con cách xử lý xung đột với bạn bè sau này.

• Khi bạn phàn nàn về công việc, chê bai sếp hay đồng nghiệp trước mặt con, bạn đang vô tình cấy vào đầu con tư duy đổ lỗi và trốn tránh trách nhiệm.

Những đứa trẻ lớn lên trong một ngôi nhà đầy tiếng thở dài và sự hằn học sẽ mang theo cái nhìn xám xịt ấy ra ngoài xã hội. Ngược lại, những đứa trẻ nhìn thấy cha mẹ vấp ngã nhưng vẫn kiên cường đứng dậy, sẽ tự động hình thành một lớp áo giáp mang tên bản lĩnh.

Góc nhìn từ thầy Đỗ Mạnh Hùng – Môi trường gia đình là chiếc nôi của Bản lĩnh

Gia đình chính là môi trường sinh thái quyết định

Trong các buổi tọa đàm về giáo dục, thầy Đỗ Mạnh Hùng – Chủ tịch Hội đồng quản trị NovaEdu – luôn nhấn mạnh đến yếu tố Môi trường. Thầy từng chia sẻ một góc nhìn rất sâu sắc: Vấn đề lớn nhất để đồng hành cùng các con chính là môi trường.

Nhiều phụ huynh lầm tưởng môi trường ở đây chỉ là trường chuyên, lớp chọn hay những trung tâm tiếng Anh đắt tiền. Nhưng thực ra, môi trường sinh thái đầu tiên, quan trọng nhất và ảnh hưởng sâu rộng nhất chính là Gia đình. Không gian trong nhà, cách các thành viên đối xử với nhau, những giá trị mà gia đình ưu tiên… đó mới là vùng đất để hạt mầm tính cách của con bắt rễ.

Thầy Hùng phân tích: Quá trình các con được đồng hành là quá trình phát triển tư duy, tính cách và ý chí. Tư duy, tính cách và ý chí này không thể hình thành qua việc học thuộc lòng sách giáo khoa Giáo dục công dân. Nó chỉ được hun đúc khi con sống trong một môi trường mà cha mẹ cũng đang thực hành những điều đó mỗi ngày.

Sự đơn giản nhưng tinh tế trong cách làm gương

Việc làm gương cho con không đòi hỏi cha mẹ phải là những vĩ nhân hoàn hảo, không bao giờ mắc lỗi. Sự tinh tế ở đây là cách cha mẹ đối diện với sự không hoàn hảo của chính mình.

• Thay vì dạy con những bài học vĩ mô về sự thành công, hãy đơn giản là giữ lời hứa với con về việc cuối tuần sẽ đi nhà sách.

• Thay vì yêu cầu con phải luôn đạt điểm 10, hãy để con thấy bố mẹ cũng có lúc thất bại trong công việc, nhưng bố mẹ không bỏ cuộc.

Sự chân thực và nỗ lực bền bỉ của cha mẹ chính là nền tảng vững vàng nhất để kiến tạo nên ý chí của đứa trẻ. Đó là cách giáo dục không cần dùng đến một lời đao to búa lớn nào, nhưng lại thấm sâu vào tận huyết quản.

Tu thân trước khi tề gia – Hành trình cha mẹ tự giáo dục chính mình

Nhận ra rằng bản thân mình là khuôn đúc của con, nhiều cha mẹ sẽ cảm thấy áp lực. Làm sao để trở thành một tấm gương sáng khi chính chúng ta cũng đầy rẫy những mệt mỏi và khiếm khuyết?

Câu trả lời là: Chúng ta không cần hoàn hảo, chúng ta chỉ cần sự tiến bộ và tính chân thật.

Dũng cảm nói lời xin lỗi con

Người lớn Á Đông thường có một rào cản rất lớn về sĩ diện. Khi biết mình trách mắng oan con, hoặc trót lỡ lời trong lúc nóng giận, rất ít cha mẹ chủ động nói lời xin lỗi. Chúng ta thường chữa thẹn bằng cách gắp cho con miếng thức ăn ngon hoặc hỏi trống không Tắm chưa, ra ăn cơm.

Nhưng hãy thử một lần ngồi xuống ngang tầm mắt con và nói thẳng: Mẹ xin lỗi vì lúc nãy đã lớn tiếng với con. Lúc đó mẹ đang bị căng thẳng chuyện công ty, mẹ sai rồi, mẹ sẽ cố gắng sửa. Lời xin lỗi của cha mẹ không làm giảm đi sự uy nghiêm. Ngược lại, nó dạy cho đứa trẻ tuổi THCS một bài học vô giá về lòng tự trọng, sự khiêm tốn và tinh thần chịu trách nhiệm. Con sẽ hiểu rằng: À, người lớn cũng có lúc sai, và khi làm sai, mình phải biết nhận lỗi chứ không được lấp liếm.

Quản lý cảm xúc của chính mình

Chúng ta muốn con cái không bị áp lực, không nổi loạn, nhưng bản thân chúng ta lại mang cả núi áp lực từ cơ quan về trút lên mâm cơm gia đình.

Trước khi bước qua cánh cửa nhà, hãy bỏ lại những bực dọc bên ngoài, hít một hơi thật sâu. Nếu hôm đó bạn quá mệt mỏi, hãy thẳng thắn chia sẻ với con: Hôm nay bố rất mệt, bố cần 30 phút yên tĩnh trong phòng, chúng ta sẽ nói chuyện sau nhé. Việc cha mẹ biết thiết lập ranh giới cảm xúc và tự chăm sóc bản thân sẽ dạy con cách nhận diện và gọi tên cảm xúc của chính mình. Con sẽ không bị hoảng sợ hay nghĩ rằng lỗi là do con khiến bố mẹ bực mình.

Cùng con xây dựng văn hóa gia đình

Theo tinh thần phát triển bản sắc cá nhân mà thầy Đỗ Mạnh Hùng định hướng, gia đình nên là nơi mọi người cùng nhau thảo luận và thiết lập các quy tắc chung, áp dụng cho cả người lớn lẫn trẻ em.

• Trong giờ ăn cơm, không ai được phép dùng điện thoại, kể cả bố có cuộc gọi đối tác cũng phải xin phép ra ngoài nghe.

• Khi có bất đồng, mọi người được quyền tranh luận nhưng không được công kích cá nhân.

Khi cha mẹ tự đặt mình vào khuôn khổ của những quy tắc gia đình, con cái sẽ cảm thấy sự công bằng. Và ở nơi có sự công bằng, đứa trẻ sẽ tự nguyện tuân thủ mà không cần bất kỳ sự cưỡng ép nào.

Lời kết: Chúng ta đang gieo hạt giống gì cho tương lai?

Có một câu ngạn ngữ cổ rất thấm thía: Bạn không thể trồng một cây gai và mong chờ hái được quả ngọt.

Mỗi đứa trẻ sinh ra đều là một tờ giấy trắng. Những nét vẽ đầu tiên, những mảng màu chủ đạo trên bức tranh cuộc đời con đều được sao chép từ chính bức tranh của cha mẹ. Nếu chúng ta muốn con trở thành một người tử tế, bao dung và đầy nghị lực, bản thân chúng ta phải sống một cuộc đời có những giá trị tương đương.

Giáo dục gia đình, suy cho cùng, không phải là dùng các kỹ thuật tâm lý để đối phó với con cái. Giáo dục gia đình là một quá trình tu dưỡng không ngừng nghỉ của những người làm cha làm mẹ.

Hãy nhìn vào con để thấy mình và hãy sửa mình để cứu con. Bởi vì cách bạn hành xử ngày hôm nay chính là cách con bạn sẽ sống trong thế giới của chúng ngày mai.

Tham khảo thêm các bài viết tại Blog NovaTeen.