Vì sao học sinh dễ cáu gắt trong mùa thi? 7 nguyên nhân cha mẹ nên biết
Kỳ thi đến gần luôn đi kèm áp lực, căng thẳng với hầu hết học sinh. Cha mẹ dễ nhận thấy con mình dễ cáu gắt hơn, thường xuyên nổi nóng hoặc tỏ ra khó chịu vô cớ. Vậy vì sao học sinh dễ cáu gắt trong mùa thi? Cùng tìm hiểu 7 nguyên nhân thường gặp và những điều cha mẹ cần lưu ý để đồng hành cùng con vượt qua giai đoạn nhạy cảm này.
1. Áp lực điểm số và thành tích
1.1. Kỳ vọng lớn từ gia đình và xã hội
Một trong những lý do khiến học sinh dễ cáu gắt trong mùa thi là áp lực thành tích. Cha mẹ kỳ vọng cao, mong muốn con đạt điểm số như ý có thể khiến trẻ cảm thấy bị áp lực đè nặng. Theo nghiên cứu của Bộ Giáo dục & Đào tạo, gần 67% học sinh lớp 9 và 12 cảm nhận áp lực lớn từ điểm số, đặc biệt trong các kỳ thi quan trọng.
1.2. So sánh với bạn bè đồng trang lứa
Sự so sánh giữa con với bạn bè của chính cha mẹ cũng góp phần tạo nên cảm xúc tiêu cực. Khi học sinh nhận thấy mình bị đem ra so sánh, họ dễ sinh tâm lý tự ti hoặc ganh đua, dẫn tới trạng thái tâm lý căng thẳng, dễ nổi cáu khi có sự cố nhỏ.
2. Khối lượng kiến thức và lịch ôn tập dày đặc
2.1. Học nhồi nhét, thiếu thời gian nghỉ ngơi
Bước vào mùa thi, chương trình học và ôn tập thường dồn dập. Trẻ buộc phải tiếp nhận một lượng lớn kiến thức trong thời gian ngắn. Lịch học kín mít, ít có thời gian được vui chơi, giải trí là nguyên nhân phổ biến trả lời cho câu hỏi vì sao học sinh dễ cáu gắt trong mùa thi.
2.2. Mất cân bằng học – nghỉ
Thiếu thời gian nghỉ ngơi làm hệ thần kinh của trẻ mệt mỏi. Ngủ không đủ giấc khiến não bộ khó phục hồi năng lượng. Nghiên cứu tại Đại học Havard chỉ ra trẻ thiếu ngủ có nguy cơ rối loạn cảm xúc cao gấp 3 lần so với nhóm ngủ đủ giấc (Harvard Health). Đó cũng là nguyên nhân sâu xa khiến trẻ nóng nảy, dễ cáu hơn trong mùa thi.
3. Sự thay đổi hormone ở tuổi dậy thì
3.1. Biến động tâm lý tuổi teen
Học sinh ở lứa tuổi vị thành niên (10-18 tuổi) trải qua sự biến động mạnh mẽ về tâm sinh lý. Thay đổi hormone gây ảnh hưởng đến cảm xúc: vui, buồn, nóng giận thất thường. Khi gặp thêm áp lực thi cử, cảm xúc tiêu cực càng bùng phát mạnh mẽ hơn. Đây là một phần lý do trả lời cho câu hỏi, vì sao học sinh dễ cáu gắt trong mùa thi.
3.2. Tạm thời mất kiểm soát cảm xúc
Tuổi dậy thì nổi tiếng với các hành vi “nổi loạn” và khả năng kiểm soát cảm xúc còn hạn chế. Khi gặp căng thẳng, học sinh khó giữ bình tĩnh, dễ phát sinh những phản ứng quá mức.
4. Lo âu, sợ thất bại và tự ti
4.1. Tâm lý sợ thi không đạt
Nỗi sợ bị điểm kém, thi trượt, bị bạn bè chê cười hoặc phụ huynh trách phạt là động lực khiến trẻ lo âu. Sự căng thẳng vượt ngưỡng này có thể dẫn đến phản ứng phòng vệ tiêu cực – cáu gắt, la hét hoặc trốn tránh học hành.
4.2. Tự ti về bản thân
Nhiều học sinh vốn đã tự ti về năng lực học tập của mình. Khi đối mặt với kỳ thi, cảm giác này tăng lên gấp bội. Loại áp lực này làm trẻ căng thẳng, dễ mất tự chủ với những người xung quanh.
5. Thiếu kỹ năng quản lý thời gian và cảm xúc
5.1. Chưa biết cách lập kế hoạch học tập hợp lý
Học sinh chưa được rèn kỹ năng phân bổ thời gian, lập mục tiêu và giải quyết công việc hợp lý. Việc dồn nhiều môn học vào cùng một lúc khiến não bộ bị quá tải, từ đó dẫn tới tâm trạng dễ cáu gắt, quát mắng khi bị hỏi han thêm.
5.2. Thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc
Nhiều học sinh chưa được dạy cách chấp nhận thất bại hoặc tự xoa dịu bản thân. Nếu không biết bình tĩnh lại, việc căng thẳng sẽ dồn nén và bùng ra thành các cơn cáu giận.
6. Thiếu sự đồng cảm và hỗ trợ từ gia đình
6.1. Giao tiếp thiếu hiệu quả
Khi cha mẹ không thấu hiểu con, không tạo môi trường chia sẻ, trẻ cảm thấy đơn độc trong cuộc chiến “sống còn” mang tên kỳ thi. Sự thiếu kết nối này dễ dẫn tới hành vi cáu kỉnh hoặc bùng nổ tức giận.
6.2. Khoảng cách thế hệ
Thế hệ trẻ ngày nay có nhiều mối quan tâm, lo âu khác biệt với thời của cha mẹ. Nếu không được lắng nghe, con sẽ phản ứng lại bằng sự giận dữ, khó kiểm soát trước áp lực thi cử.
7. Ảnh hưởng từ môi trường xung quanh và mạng xã hội
7.1. Mạng xã hội tạo ra tâm lý cạnh tranh
Nhiều bạn trẻ chia sẻ thành tích học tập, khoe kết quả thi trên mạng xã hội. Việc liên tục tiếp xúc các thông tin này khiến nhiều học sinh cảm thấy mình yếu kém, dẫn tới cảm xúc tiêu cực và cáu kỉnh.
7.2. Môi trường học tập quá cạnh tranh
Không khí ganh đua gắt gao từ trường lớp, thậm chí cả gia sư, trung tâm bồi dưỡng cũng góp phần khiến tâm lý học sinh thêm áp lực. Sự so sánh và kỳ vọng đẩy cao dễ khiến học sinh “nổ tung” bất cứ lúc nào.
Làm gì khi con cáu gắt trong mùa thi?
Giữ bình tĩnh, chọn cách giao tiếp phù hợp
Thay vì trách mắng, cha mẹ nên giữ bình tĩnh, lắng nghe những tâm sự, áp lực mà con đang đối mặt. Sự chia sẻ, động viên kịp thời có thể giúp con giảm tải căng thẳng. Xem thêm các phương pháp dạy con hiệu quả tại chuyên mục Dạy con.
Giúp con lập kế hoạch học tập và nghỉ ngơi hợp lý
Hỗ trợ con sắp xếp thời khóa biểu cân bằng giữa học tập – nghỉ ngơi – giải trí có vai trò quan trọng giúp phục hồi năng lượng, tăng hiệu quả ôn thi. Khuyến khích con tham khảo các kỹ thuật quản lý thời gian tại chuyên mục Học tập.
Lời khuyên chuyên gia: Đồng hành cùng con trong mùa thi
Chủ động trò chuyện, chia sẻ cảm xúc
Hãy để con thấy cha mẹ luôn sẵn sàng lắng nghe, chia sẻ mọi khó khăn dù lớn hay nhỏ. Giao tiếp thường xuyên sẽ giúp phát hiện sớm những dấu hiệu căng thẳng, đồng thời giúp trẻ cảm thấy được quan tâm, giảm nguy cơ bùng phát cảm xúc tiêu cực. Một cuộc khảo sát tại Trung tâm Nghiên cứu Tâm lý Quốc tế cho thấy 78% học sinh cảm thấy vơi bớt gánh nặng khi chia sẻ áp lực với người thân.
Dạy con cách quản lý cảm xúc và giảm stress
Dạy con thở sâu, tập thiền nhẹ, vận động thể thao, hoặc tham gia các hoạt động yêu thích có thể làm giảm stress. Phụ huynh có thể tham khảo các bài viết về tâm lý tuổi teen để hiểu và hỗ trợ con đúng cách.
Gợi ý thêm nguồn học, kiến thức bổ ích cho cha mẹ và học sinh
Các phương pháp học tập hiệu quả và khoa học
Cha mẹ nên tìm hiểu và hướng dẫn con áp dụng các phương pháp học tập thông minh (Pomodoro, sơ đồ tư duy…) để nâng cao hiệu suất, giảm áp lực ôn thi. Xem thêm tại chuyên mục Kiến thức và Trang chủ Novateen.
Tư vấn tâm lý và kỹ năng sống cho học sinh
Khi nhận thấy con có biểu hiện tiêu cực kéo dài, cha mẹ nên chủ động tìm đến các chuyên gia tâm lý học đường hoặc các tổ chức tư vấn uy tín để kịp thời giải tỏa áp lực cho con. Một nguồn tham khảo có ích là UNICEF về hỗ trợ sức khỏe tâm thần cho trẻ mùa thi.
Giải đáp thắc mắc thường gặp về vì sao học sinh dễ cáu gắt trong mùa thi
1. Những biểu hiện nào cho thấy học sinh đang bị áp lực mùa thi?
Học sinh bị áp lực thường cáu gắt, hay nổi nóng, khó ngủ, học tập kém tập trung, hoặc than mệt, chán nản.
2. Cha mẹ nên làm gì khi con cáu gắt nhiều trong mùa thi?
Cha mẹ nên giữ bình tĩnh, lắng nghe con, giảm các áp lực không cần thiết và đồng hành với con bằng những cuộc trò chuyện cởi mở.
3. Làm sao để con cân bằng giữa học tập và giải trí?
Hỗ trợ con lên kế hoạch học tập – nghỉ ngơi, khuyến khích vận động thể thao và có thời gian cho sở thích cá nhân sẽ giúp con cân bằng.
4. Có nên cho con học thêm quá nhiều trong mùa thi không?
Không nên ép buộc học thêm quá mức vì sẽ gây phản tác dụng, khiến trẻ mệt mỏi, căng thẳng, thậm chí chán học.
5. Đâu là dấu hiệu cần gặp chuyên gia tâm lý?
Nếu con có biểu hiện buồn bã, rút lui, từ chối giao tiếp hoặc biểu hiện tiêu cực kéo dài, hãy chủ động tìm kiếm sự giúp đỡ từ chuyên gia tâm lý.
Hy vọng những chia sẻ trên đã phần nào giúp cha mẹ hiểu rõ vì sao học sinh dễ cáu gắt trong mùa thi và có giải pháp phù hợp để cùng con vượt qua giai đoạn này mạnh mẽ, hạnh phúc hơn.
