7 phương pháp học tập dựa trên não bộ giúp bạn ghi nhớ lâu hơn

Hiện nay, phương pháp học tập dựa trên não bộ (brain-based learning) đang trở thành xu hướng giáo dục tiên tiến được ứng dụng rộng rãi trên thế giới. Tận dụng đặc điểm hoạt động của não giúp quá trình ghi nhớ, tiếp thu kiến thức hiệu quả hơn. Vậy đâu là những phương pháp học tập dựa trên não bộ nổi bật giúp bạn nhớ lâu, hiểu sâu và ứng dụng thực tiễn tốt? Bài viết này sẽ cùng bạn khám phá 7 phương pháp cực hiệu quả với dẫn chứng thực tế. Nếu bạn muốn nâng cao kỹ năng học tập một cách khoa học thì chắc chắn không nên bỏ qua!

Phương pháp học tập dựa trên não bộ là gì?

Định nghĩa phương pháp học tập dựa trên não bộ

Phương pháp học tập dựa trên não bộ (brain-based learning) là chiến lược giảng dạy và học tập khai thác các nghiên cứu về não bộ, nhận thức để xây dựng quy trình tiếp nhận và ghi nhớ thông tin hiệu quả nhất. Theo Edutopia, đây là phương pháp dùng các hiểu biết về sinh lý não người để phát triển kỹ thuật dạy và học tối ưu.

Lợi ích nổi bật khi áp dụng brain-based learning

• Ghi nhớ kiến thức lâu hơn, giảm quên.
• Linh hoạt ứng dụng thực tiễn nhờ hiểu sâu bản chất vấn đề.
• Kích thích tư duy sáng tạo, chủ động hơn trong học tập.
• Tăng sự tập trung, giảm áp lực và căng thẳng khi học.

Nhiều nghiên cứu như của Giáo sư Eric Jensen cho thấy, học tập theo não bộ giúp tỷ lệ ghi nhớ tăng 50–70% so với cách học truyền thống.

Vì sao nên học theo phương pháp dựa trên não bộ?

Khoa học chứng minh tác động tích cực

Não bộ con người có khả năng tiếp nhận, xử lý thông tin theo các “chu trình vàng”. Nếu biết tận dụng, chúng ta có thể học ít mà nhớ lâu. Học không áp lực còn giúp não tăng sản sinh serotonin, dopamine – các chất dẫn truyền thần kinh tạo động lực và cảm xúc tích cực.

Giảm khó khăn, tăng động lực và hiệu quả lâu dài

Áp dụng phương pháp học tập dựa trên não bộ còn giúp bạn “cắt đuôi” tình trạng học vẹt, học thuộc lòng nhưng nhanh quên và lãng phí thời gian ôn tập. Nhiều học sinh, sinh viên tại Mỹ, Nhật Bản đã chứng minh: Thành tích học tập tăng rõ rệt khi chuyển từ học truyền thống sang các kỹ thuật brain-based learning.

Tìm hiểu sâu về tâm lý học tập sẽ giúp bạn cá nhân hóa lộ trình, phù hợp với sở thích và đặc điểm riêng – giống như hướng dẫn tại chuyên mục Tâm lý trên Novateen.

7 phương pháp học tập dựa trên não bộ giúp bạn ghi nhớ lâu hơn

1. Thực hành ghi nhớ nhắc lại cách quãng

Bộ não mạnh mẽ hơn khi được ôn lại thông tin vào những thời điểm hợp lý thay vì học dồn. Học theo chu kỳ “spaced repetition” đã chứng minh tăng hiệu quả nhớ từ 30–50% theo PubMed.

Cách thực hành:

• Xây dựng lịch ôn lại các kiến thức vừa học sau 1 ngày, 3 ngày, 1 tuần, 1 tháng,…
• Dùng thẻ flashcard hoặc app như Anki để tự kiểm tra.

Ví dụ thực tế:

Khi học ngoại ngữ, hãy ôn từ mới theo chu kỳ: sáng học – tối ôn – 2 ngày sau nhắc lại – 1 tuần sau kiểm tra tiếp.

Để tìm hiểu thêm về kỹ năng ghi nhớ và tiếp thu kiến thức hiệu quả, bạn có thể xem chuyên mục Học tập.

2. Liên kết hình ảnh, mô hình hóa kiến thức

Bộ não mạnh về thị giác. Việc chuyển kiến thức thành sơ đồ, hình ảnh giúp lưu trữ thông tin nhanh và nhớ lâu hơn.

Cách thực hiện:

• Tóm tắt bài học bằng Mindmap hoặc Infographic.
• Vẽ lại các ý chính thành sơ đồ.

Ví dụ thực tiễn:

Học về lịch sử, thay vì đọc thuộc lòng các mốc sự kiện, bạn hãy vẽ Timeline gắn liền với hình ảnh đặc trưng để mỗi khi nhìn vào, não dễ dàng “gợi nhớ” dữ kiện liên quan hơn.

3. Kết hợp nhiều giác quan khi học (đa giác quan)

Sử dụng mắt (nhìn), tai (nghe), miệng (đọc to), tay (viết/tô vẽ) khiến não xử lý thông tin toàn diện. Nghiên cứu chỉ ra rằng học bằng đa giác quan giúp ghi nhớ tốt hơn đến 70%

Cách áp dụng:

• Đọc to, ghi chép viết tay, dùng màu sắc highlight thông tin quan trọng.
• Học qua video, thu âm bài học và nghe lại

Ví dụ thực tế:

Khi ôn thi, học sinh Mỹ thường tự ghi âm phần tóm tắt bài, vừa nghe lại, vừa đọc và vẽ Mindmap. Bạn cũng có thể kết hợp học nhóm để gia tăng “va chạm” nhiều giác quan.

4. Ứng dụng cảm xúc, kể chuyện khi học

Cảm xúc tạo dấu ấn mạnh cho bộ nhớ. Não lưu trữ thông tin gắn với cảm xúc tốt hơn là thông tin rời rạc. “Storytelling” hoặc liên hệ thực tế vào nội dung giúp bạn nhớ rất lâu.

Cách triển khai:

• Tự tạo ví dụ gắn bóc trần lý thuyết vào đời sống, câu chuyện cá nhân.
• Chia sẻ lại với bạn bè, thầy cô những điều bạn “thấm” được bằng ngôn ngữ của mình.

Ví dụ:

Thay vì chỉ học định nghĩa “phản xạ không điều kiện”, hãy liên hệ đến câu chuyện Pavlov với tiếng chuông/bữa ăn để dễ nhớ hơn.

Tham khảo thêm các ví dụ ứng dụng thực tiễn trong chuyên mục Dạy con.

5. Luân phiên giữa học và nghỉ hợp lý (pomodoro)

Bộ não cần được “nghỉ” đúng lúc để tăng hấp thụ thông tin, tái tạo năng lượng. Phương pháp Pomodoro (25 phút tập trung – 5 phút nghỉ) giúp dài hơi, không mệt mỏi.

Cách triển khai:

• Học tập trung 20–30 phút, nghỉ ngắn 5–10 phút để brain tạm “refresh”.
• Sau mỗi 4 chu kỳ, nghỉ dài 20–30 phút.

Ví dụ thực tiễn:

Sinh viên Harvard đã chứng minh việc áp dụng Pomodoro không chỉ tăng hiệu quả học tập mà còn giảm stress, ngăn ngừa mỏi não rõ rệt (Nguồn: Harvard Health Publishing).

6. Sử dụng câu hỏi “tự vấn” và liên kết kiến thức cũ–mới

Đặt câu hỏi chủ động

Bộ não người học tiếp thu tốt hơn khi được chủ động đặt câu hỏi, khám phá, tranh luận thay vì tiếp nhận một chiều. Hãy liên tục hỏi “tại sao? cái gì? như thế nào?” thay vì chỉ ghi chép thụ động.

Kết nối với kiến thức đã biết

Mỗi thông tin mới nên được gắn kết với một “móc” kiến thức cũ. Não sẽ liên tục “bổ sung” các mạng lưới kết nối giúp hình thành trí nhớ bền vững. Ví dụ: Khi học về tế bào động vật, hãy liên hệ với tế bào thực vật hoặc kiến thức sinh học nâng cao bạn đã biết trước đó.

Bạn có thể tìm hiểu sâu thêm về sự liên kết giữa kiến thức mới và cũ trong mục Kiến thức để áp dụng hiệu quả hơn.

7. Vận động thể chất và tăng trải nghiệm thực tế song song với học tập

Vai trò của vận động đối với trí nhớ não bộ

Khoa học đã chỉ ra rằng chỉ cần 15–30 phút vận động nhẹ sau mỗi phiên học tập sẽ giúp não bộ tăng tế bào thần kinh mới, cải thiện khả năng tiếp thu & ghi nhớ đáng kể. Tập thể dục còn tăng độ dẻo dai của hệ thần kinh.

Thực tế gắn học và thực hành

Hãy luôn “nhúng mình” vào trải nghiệm thực tế: Tham gia thí nghiệm, đóng vai, thực hành dự án thực tiễn – tương tự các hoạt động trong các chương trình giáo dục tiên tiến ở Mỹ, Phần Lan. Việc này khiến não “chìm sâu” vào dữ kiện, giảm thất thoát thông tin sau học.

Giải đáp thắc mắc về phương pháp học tập dựa trên não bộ

Phương pháp học tập dựa trên não bộ quan trọng nhất là gì?

Không có phương pháp nào là “tối ưu nhất” với mọi người. Tuy nhiên, việc ôn tập cách quãng & học kết hợp nhiều giác quan thường mang lại hiệu quả nổi bật nhất.

Brain-based learning có phù hợp với mọi lứa tuổi không?

Có, phương pháp này phù hợp từ học sinh tiểu học, sinh viên đến người trưởng thành vì dựa trên nguyên lý sinh học chung của não bộ.

Áp dụng phương pháp học tập dựa trên não bộ cần chuẩn bị gì?

Bạn chỉ cần xây dựng lộ trình học hợp lý, sẵn sàng thử nghiệm linh hoạt, không ngại thay đổi các thói quen cũ và theo dõi tiến trình của bản thân.

Anh/chị có thể đọc thêm ở đâu về các phương pháp này?

Bạn tham khảo thêm tại Trang chủ Novateen hoặc nguồn quốc tế như Edutopia.

Thực hành brain-based learning làm sao để không bỏ cuộc?

Bên cạnh tính kiên trì, hãy đa dạng hóa hoạt động, chia nhỏ mục tiêu mỗi ngày, xây dựng nhóm học cùng hỗ trợ lẫn nhau.

Hy vọng các phương pháp học tập dựa trên não bộ (brain-based learning) trên đây sẽ giúp bạn chinh phục việc học với năng lượng mới, hiệu quả bền lâu hơn mỗi ngày. Đừng quên khám phá thêm các chủ đề hấp dẫn khác về Học tập, Kiến thức, Tâm lý, và Dạy con trên Novateen để hoàn thiện kỹ năng và tri thức của riêng bạn!