Phụ huynh nên kỳ vọng thế nào là hợp lý? 5 lời khuyên giúp con phát triển đúng hướng
Kỳ vọng của phụ huynh luôn là “con dao hai lưỡi”. Một mặt, kỳ vọng đúng động viên trẻ nỗ lực và khôn lớn; mặt khác, kỳ vọng không hợp lý khiến trẻ áp lực, thậm chí tổn thương tâm lý. Vậy, phụ huynh nên kỳ vọng thế nào là hợp lý để vừa tiếp lửa cho con, vừa tạo nên nền tảng phát triển toàn diện? Bài viết này chia sẻ 5 lời khuyên thực tế giúp cha mẹ điều chỉnh kỳ vọng, góp phần nuôi dưỡng một thế hệ tự tin và hạnh phúc.
Kỳ vọng của cha mẹ ảnh hưởng thế nào đến con cái?
Kỳ vọng hợp lý là gì?
Kỳ vọng hợp lý là kỳ vọng được đặt ra dựa trên sự hiểu biết đầy đủ về năng lực, sở thích, điểm mạnh, điểm yếu của con. Phụ huynh nên kỳ vọng thế nào là hợp lý? Đó là sự cân đối giữa mong muốn của cha mẹ và khả năng thực tế của trẻ. Theo Child Trends, trẻ được kỳ vọng hợp lý sẽ có động lực học tập, cảm giác được cha mẹ tin tưởng, giảm stress so với nhóm chịu áp lực cao.
Kỳ vọng phi thực tế gây hệ lụy gì?
Khi phụ huynh đặt quá nhiều (hoặc không đủ) kỳ vọng vào con, trẻ dễ bị căng thẳng, thiếu tự tin, hoặc sinh ra tâm lý chống đối. Những trường hợp ép học quá sức, so sánh con với “con nhà người ta” thường để lại hậu quả lâu dài cho sức khỏe tâm lý và sự phát triển nhân cách, được phản ánh rõ ở chuyên mục Tâm lý của Novateen.
Nhận diện dấu hiệu kỳ vọng chưa hợp lý
Làm sao biết mình đang áp đặt con?
Khi phụ huynh liên tục nhắc nhở, kiểm tra và đưa ra chỉ tiêu vượt quá khả năng của con, hoặc tỏ ra thất vọng mỗi khi con đạt thành tích thấp hơn mong đợi, đó là dấu hiệu kỳ vọng chưa hợp lý. Ví dụ, ép một bé học nghệ thuật thành thiên tài toán học chỉ vì cha mẹ mong muốn.
Khi nào kỳ vọng của cha mẹ gây áp lực cho con?
Cảm giác lo lắng, mất ngủ, chán học, sợ đối thoại với cha mẹ,… là những dấu hiệu trẻ chịu áp lực vì kỳ vọng. Theo số liệu của UNICEF Việt Nam, 54% học sinh được khảo sát từng chịu áp lực tâm lý do thành tích học tập và sự so sánh từ cha mẹ (nguồn).
5 lời khuyên để kỳ vọng đúng và giúp con phát triển toàn diện
1. Đặt kỳ vọng dựa trên sự hiểu biết về con
Mỗi trẻ là một cá thể riêng biệt với tố chất, năng lực và đam mê khác nhau. Hãy trò chuyện, dạy con cách lắng nghe chính mình, cùng con khám phá điểm mạnh, điểm yếu. Việc hiểu đúng con giúp phụ huynh có kỳ vọng hợp lý hơn.
2. Lấy quá trình thay vì thành tích làm trung tâm
Đừng chỉ chăm chăm vào điểm số hay giải thưởng; hãy ghi nhận mọi cố gắng và tiến bộ của con. Nghiên cứu từ ĐH Stanford cho thấy, trẻ em được gia đình ghi nhận quá trình học tập có động lực khám phá và khả năng xoay xở tốt hơn trong mọi thử thách cuộc sống. Xem thêm những kinh nghiệm thực tế tại chuyên mục Học tập.
3. Khích lệ vừa đủ, đồng thời biết lắng nghe
Khuyến khích con chứ không áp đặt, đồng thời lắng nghe suy nghĩ, cảm xúc thực của trẻ sẽ giúp con cảm thấy được tôn trọng và phát triển tư duy độc lập.
4. Dành thời gian đồng hành cùng con
Thay vì “quản lý”, hãy làm bạn và đồng hành cùng con trên hành trình học tập, rèn luyện kỹ năng (ngay cả khi con mắc lỗi hay chưa đạt được kỳ vọng). Tình cảm gia đình bền chặt giúp trẻ tự tin hơn khi đối mặt khó khăn. Thông tin hữu ích tại mục Kiến thức.
5. Định hướng tương lai nhưng tôn trọng sự lựa chọn của con
Cha mẹ có quyền mong mỏi, định hướng nhưng hãy tạo điều kiện để con đưa ra quyết định cho cuộc sống của mình. Đó cũng là cách tạo ra sự trưởng thành thực sự và lòng biết ơn từ con sau này.
Các ví dụ thực tế khi kỳ vọng hợp lý giúp trẻ khởi sắc
Bố mẹ “thấu hiểu” trong việc chọn trường
Bé Hoàng (11 tuổi, Hà Nội) từng bị áp lực vì bố mẹ muốn thi vào trường chuyên. Nhờ thay đổi, cha mẹ hiểu năng lực và đam mê nghệ thuật của con, hỗ trợ chọn trường vừa sức. Hiện em hạnh phúc với thành tích tốt trong môi trường phù hợp, chứng minh phụ huynh nên kỳ vọng thế nào là hợp lý ảnh hưởng thế nào tới con đường phát triển của trẻ.
Câu chuyện gia đình biết chấp nhận sai lầm của con
Một gia đình luôn tuyên dương nỗ lực, chấp nhận điểm yếu hoặc thất bại của con, cho phép con tự sửa sai, đã giúp em phát triển sự tự tin và khả năng giải quyết vấn đề hiệu quả.
Khi nào nên nhờ chuyên gia tâm lý hoặc giáo dục?
Dấu hiệu nên tìm sự trợ giúp chuyên môn
Nếu trẻ thường xuyên mệt mỏi, sợ hãi, trầm lặng bất thường hoặc chống đối mọi chỉ đạo từ cha mẹ trong thời gian dài, đó là lúc nên tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc giáo dục để được hướng dẫn cân bằng kỳ vọng. Novateen có các bài viết chuyên sâu tại mục Tâm lý giúp bạn nhận diện và xử lý các vấn đề này.
Lợi ích khi nhận hỗ trợ chuyên gia
Sự hỗ trợ kịp thời từ chuyên gia giúp cha mẹ điều chỉnh hành vi, nhận biết tín hiệu nguy hiểm, từ đó bảo vệ sức khoẻ tinh thần và xây dựng mối quan hệ gia đình tích cực, lành mạnh.
Phụ huynh nên kỳ vọng thế nào là hợp lý trong kỷ nguyên số?
Các yếu tố tác động mới đến kỳ vọng
Mạng xã hội, cuộc đua thành tích, các trào lưu giáo dục mới trên Internet khiến cha mẹ dễ bị cuốn vào so sánh và dẫn đến những kỳ vọng chưa đúng với thực tế của con mình.
Làm chủ kỳ vọng trong bối cảnh đổi mới giáo dục
Cha mẹ cần cập nhật kiến thức giáo dục mới, loại bỏ định kiến “thành tích” và linh hoạt lựa chọn mục tiêu phù hợp dựa trên bối cảnh xã hội hiện đại. Tham khảo thêm thông tin tại Trang chủ Novateen để không bỏ lỡ xu hướng phát triển giáo dục hiện nay.
Giải đáp thắc mắc thường gặp về kỳ vọng của phụ huynh
1. Kỳ vọng như thế nào là hợp lý nhất?
Kỳ vọng hợp lý là kỳ vọng dựa trên khả năng, sở thích và hoàn cảnh thực tế của từng trẻ, không áp đặt theo ý muốn chủ quan của cha mẹ.
2. Phụ huynh nên làm gì khi con không đạt kết quả như mong muốn?
Hãy bình tĩnh, động viên và giúp con tìm nguyên nhân để cải thiện. Làm bạn và đồng hành cùng con thay vì la mắng hay thất vọng.
3. Làm sao phân biệt giữa động viên và áp đặt kỳ vọng?
Động viên là khuyến khích con đặt ra mục tiêu cá nhân. Áp đặt là ép con theo ý mình mà không quan tâm ý kiến, cảm xúc của trẻ.
4. Khi nào nên tìm tư vấn tâm lý cho con?
Nếu trẻ có dấu hiệu trầm cảm, lo âu hoặc chống đối kéo dài, nên tìm đến chuyên gia sớm để có giải pháp kịp thời.
5. Làm cách nào để cả gia đình cùng điều chỉnh kỳ vọng cho phù hợp?
Cả cha mẹ và con cái nên trao đổi thẳng thắn, quan sát thực tế, lắng nghe lẫn nhau và linh hoạt điều chỉnh theo sự trưởng thành của trẻ.
Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ hơn về phụ huynh nên kỳ vọng thế nào là hợp lý và biết cách đặt ra kỳ vọng để con phát triển toàn diện. Đừng quên ghé thăm Trang chủ Novateen để đón đọc các bài viết hữu ích về dạy con, học tập và tâm lý nhé!
